“U bënë shërbëtorë të iranianëve”/ Trump sulmon Sulltanatin e Omanit: Nga “Zvicra e Lindjes së Mesme” në aleat të Teheranit

I njohur shpesh si “Zvicra e Lindjes së Mesme” për shkak të politikës së tij të neutralitetit dhe diplomacisë së kujdesshme, Omani luajti një rol të rëndësishëm në afrimin e palëve dhe në arritjen e marrëveshjes bërthamore iraniane të vitit 2015.

Megjithatë, zhvillimet e fundit në Lindjen e Mesme kanë treguar një ndryshim të rëndësishëm në qëndrimin e Uashingtonit ndaj Muscatit. Në negociatat që çuan në mirëkuptimin e fundit mes SHBA-së dhe Iranit për uljen e tensioneve dhe përpjekjet për t’i dhënë fund konfliktit në rajon, Omani mbeti jashtë vëmendjes diplomatike amerikane.

Kur presidenti amerikan Donald Trump njoftoi arritjen e një mirëkuptimi me Republikën Islamike të Iranit, ai përmendi disa vende që kishin kontribuar në procesin negociues, përfshirë monarkitë e Gjirit, por nuk përmendi Omanin, i cili historikisht kishte qenë ndërmjetësi kryesor në dialogun mes dy vendeve.

Sipas analistit Hisham Helger nga Instituti Mbretëror i Shërbimeve të Bashkuara në Londër, politika e Omanit është bazuar tradicionalisht në ruajtjen e marrëdhënieve të mira njëkohësisht me Teheranin, Uashingtonin dhe vendet e Gjirit.

“Modeli i Omanit bazohet gjithmonë në trekëndëshim, i cili konsiston në mbajtjen njëkohësisht të kanaleve të hapura të komunikimit me Teheranin, Uashingtonin dhe vendet e Gjirit”, shprehet ai.

Sipas tij, ajo që ka ndryshuar është toleranca e administratës amerikane ndaj një partneri që në disa raste ka shmangur kritikat ndaj Iranit, ndërsa ka dënuar publikisht sulmet amerikane kundër objektivave iraniane.

Nga ndërmjetësi i besuar në partner të dyshuar

Omani ka ndërtuar reputacionin e tij ndërkombëtar përmes një politike të kujdesshme neutraliteti, e cila i ka mundësuar të ndërmjetësojë në konflikte të shumta rajonale.

Ai ishte vendi i parë i Gjirit që priti një udhëheqës izraelit në vitin 1994 dhe më vonë luajti rol në dialogun mes rebelëve Huthi të Jemenit, të mbështetur nga Irani, dhe Arabisë Saudite.

Po ashtu, Muscati ishte ndër aktorët kyç në negociatat sekrete që çuan në marrëveshjen bërthamore të vitit 2015 mes Iranit dhe fuqive botërore. Për këtë arsye, edhe administrata aktuale e Donald Trump kishte përdorur Omanin si kanal komunikimi në disa raunde bisedimesh me Teheranin.

Megjithatë, ky rol u vu në provë pas sulmeve amerikane ndaj Iranit në qershor 2025 dhe në fund të shkurtit të këtij viti. Çdo përpjekje diplomatike u ndërpre nga zhvillimet ushtarake, duke e vështirësuar pozicionin e Muscatit.

Ministri i Jashtëm i Omanit kishte kërkuar publikisht ndalimin e sulmeve amerikane, duke argumentuar se Irani nuk kishte “asnjë mundësi tjetër logjike” përveçse të përgjigjej ndaj tyre. Deklarata u interpretua në Uashington si një shenjë e afërsisë së tepruar me Teheranin.

Më pas, gjatë konfliktit, Sulltani Haitham bin Tariq përgëzoi Ajatollah Mojtaba Khamenei për marrjen e postit të udhëheqësit suprem të Iranit pas vdekjes së Ali Khameneit gjatë sulmeve izraelito-amerikane. Ky veprim u konsiderua nga shumë analistë si një tjetër sinjal që largoi Omanin nga pozicioni i ndërmjetësit neutral.

Pakistani, Katari dhe aleatët rajonalë morën drejtimin e negociatave

Me dobësimin e rolit të Omanit, negociatat u drejtuan gradualisht nga aktorë të tjerë rajonalë.

Pakistani, me mbështetjen e Egjiptit, Turqisë dhe Arabisë Saudite, mori një rol qendror në procesin diplomatik, ndërsa Katari rriti ndjeshëm ndikimin e tij si ndërmjetës mes palëve.

Sipas raportimeve nga mediat amerikane, administrata Trump vendosi të reduktonte ndjeshëm rolin e Muscatit në negociata.

Një zyrtar i lartë amerikan deklaroi këtë javë se Uashingtoni i kishte “larguar” omanasit nga procesi negociues.

“Mendonim se po silleshin shumë dyfytyrësh, pothuajse sikur të ishin agjentë iranianë”, u shpreh ai para gazetarëve.

Deklarata pasqyron nivelin e mosbesimit që është krijuar mes administratës amerikane dhe aleatit tradicional të Gjirit.

Kërcënimet amerikane dhe debati për Ngushticën e Hormuzit

Tensionet mes SHBA-së dhe Omanit u rritën më tej kur Donald Trump paralajmëroi muajin e kaluar se do ta “shtypte” Sulltanatin nëse ai do të bashkëpunonte me Iranin për të marrë kontrollin e Ngushticës së Hormuzit.

Ngushtica, e cila përbën një nga korridoret më të rëndësishme energjetike në botë, është jetike për transportin global të naftës dhe gazit.

Edhe Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, ngriti mundësinë e vendosjes së sanksioneve ndaj Muscatit në rast se Omani do të mbështeste një sistem tarifash të përbashkëta me Iranin për kalimin në këtë rrugë detare.

Megjithatë, ambasadori i Omanit mohoi se ekzistonte një plan i tillë, duke qetësuar përkohësisht situatën.

Në marrëveshjen e re mes SHBA-së dhe Iranit, Omani vazhdon të ketë një rol të caktuar. Dokumenti parashikon që Muscati dhe Teherani, në konsultim me vendet e tjera të Gjirit, të përcaktojnë administrimin dhe shërbimet detare të ardhshme në Ngushticën e Hormuzit në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.

Neutraliteti mund ta ketë shpëtuar nga lufta

Pavarësisht kritikave amerikane, disa analistë argumentojnë se qëndrimi i Omanit nuk ka qenë i njëanshëm.

Alan Eyre, ish-diplomat amerikan që mori pjesë në negociatat e marrëveshjes bërthamore të vitit 2015, thekson se Muscati nuk ka mbajtur anën e askujt.

“Nuk mendoj se Omani ka mbajtur një anë”, tha ai, duke shtuar se Uashingtoni do të vazhdojë të bashkëpunojë me Omanin për aq kohë sa ai mbetet i dobishëm në diplomacinë rajonale.

Sipas ekspertëve, pikërisht neutraliteti i Omanit mund ta ketë mbrojtur vendin nga pasojat e drejtpërdrejta të konfliktit.

Ndryshe nga shumë vende të tjera të Gjirit, të cilat u goditën nga sulme ose u përballën me kërcënime të vazhdueshme, Omani mbeti relativisht i paprekur gjatë luftës.

Aeroportet e tij shërbyen si rrugë shpëtimi për mijëra persona që largoheshin nga zonat e konfliktit, ndërsa portet strategjike të Soharit dhe Duqmit fituan rëndësi të veçantë si alternativa ndaj trafikut në Ngushticën e Hormuzit.

Ndërsa vendet e Gjirit kërkojnë rrugë të reja transporti dhe sigurie energjetike, Omani mbetet një aktor i rëndësishëm rajonal, edhe pse roli i tij si ndërmjetësi kryesor mes SHBA-së dhe Iranit duket se është zbehur ndjeshëm në fazën e fundit të negociatave.

Top Channel