Vëllimi me poezi “Afrohu, orë e bekuar e poetit” i Preç Zogaj botohet në greqisht, botuesi Katsalida: Shkrimtari me kontribute edhe në politikë

Shtëpia Botuese Vakxikon vazhdon të na befasojë këndshëm me botimin e veprave të shkrimtarëve të shquar edhe nga vendet tona fqinje të gadishullit të shumëvuajtur Ballkanik. Së fundmi, ajo solli në dritë Preç Zogajn, një nga poetët, prozatorët dhe gazetarët më të rëndësishëm të Shqipërisë bashkëkohore.

Me këtë rast, vlen të theksohet se ky intelektual ishte edhe Ministri i parë i Kulturës në vendin e tij pas rënies së totalitarizmit, në vitin 1990. Ai ka luajtur një rol të rëndësishëm jo vetëm në jetën politike të Shqipërisë, por edhe në zhvillimet kulturore të saj, duke botuar dymbëdhjetë përmbledhje poetike, si dhe shumë libra me tregime, romane dhe ese.

Përmbledhja poetike e tanishme, “Afrohu, orë e bekuar e poetit” është një përzgjedhje poezish nga të gjitha vëllimet e tij të mëparshme.  Vepra e Zogajt ndahet dhe analizohet domosdoshmërisht përmes dy periudhave krejtësisht të ndryshme kohore: periudhës së vështirë para vitit simbolik 1990, për shkak të censurës së rreptë dhe këmbëngulëse shtetërore, dhe asaj pas rënies së pashmangshme të komunizmit.

Ai u shfaq në letërsi gjatë viteve ’80, duke arritur të dallohej dhe të afirmohej si një krijues në ngjitje, veçanërisht si poet. Ishte ai që e quajti metaforikisht brezin e tij “brezi i antenës që ngrihet në mjegull”, siç lexojmë në hyrjen e çmuar dhe informuese të botimit nga Niko Katsalida.

Në poezinë “Afrohu, orë e bekuar e poetit”, e cila i dha titullin botimit grek, lexojmë: “Ka kohë që shkrimi i poezisë / më shkakton mundin dhe dehjen e dhurimit të gjakut”, duke lënë të kuptohet barrën e rëndë të poetit gjatë lindjes, daljes në pah dhe ngulitjes së vargjeve të tij, por njëkohësisht edhe dhuratën e madhe të poezisë, si një lloj gjaku të ofruar në procesin fisnik dhe shoqërisht të domosdoshëm të dhurimit të tij.

Me hapjen e Shqipërisë ndaj botës së lirë dhe largimin e qindra mijëra bashkatdhetarëve të tij drejt Greqisë, poeti vazhdoi të krijojë pa u lodhur për më shumë se tri dekada. Në vargjet e tij lirike pasqyrohen qartë ndryshimet e shumta që ndodhën brenda vendit të tij, shpresat e brezave të rinj dhe, natyrisht, zhgënjimet e pashmangshme të tyre.

“Mblidhet si erashkë jeta ime”, shkruan ai në një poezi, “shkrihen vitet e ngjarjet në një shenjë/ Është zemra që përhidhet  / që kërkon  të shpëtojë / me të gjitha plagët .” Por, sigurisht, poezia e Preç Zogajt është shumëdimensionale. Kudo, dashuria, erotika dhe ndjenjat njerëzore zënë një vend qendror. Kalimi i kohës, humbja njerëzore dhe vdekja e pashmangshme skicohen gjithashtu në shumë prej poezive të tij. Në poezinë e fundit të kësaj përmbledhjeje, “Pleqtë që na  merr lufta e padukshme”, ai shkruan me emocion, por edhe me një pranim të plotë të asaj që ndodh:

“Asnjë feksje, asnjë magjepsje s’ia del të ndalojë luftën e fundit të këtyre pleqve me fytyra përralle Kodrave të prillit, fushave të majit goditur në zemër bie përdhe shoqja a shoku i vdekjes. Të tjerët vazhdojnë përpara duke shtyrë rrethimin. Pas pak orësh nga padukshmëria qitësja do të marrë shenjë përsër”i.

Në shumicën e poezive të Zopgaj hyn elementi i dialogut të brendshëm, zëvendësimi gradual i protestës shoqërore me meditimin dhe pjekurinë e zërit poetik, si dhe përfundimet që nxirren nga kalimi i jetës që ecën pandalur drejt fundit të saj. “Turma,” është një poezi karakteristike ku Preç Zogaj shpalos pikëpamjet e tij, duke pasur mbi supe shumë vite përvoje jetësore:

“E kam fituar jetën time duke shkruar dhe  folur.

Fundi i rrugës ngjan të jetë  heshtja.

Mësimi që tani nuk më duhet më.

Lajthita dhe unë të mejtoj

Si mund të ndreqet njerëzimi.

Turma është një mostër në të cilën

askush nuk njihet.”

Në disa prej poezive të tij shfaqen shpesh referenca që lidhin botën e tij me Greqinë, si për shembull bukuria e peizazheve të caktuara dhe emblematike të Athinës, si dhe kujtimet e tij personale nga qëndrimi ose vizitat në këtë qytet. Duke mbyllur këtë shënim të shkurtër për këtë poet të madh shqiptar, po paraqes të plotë poezinë prekëse dhe thellësisht të ndjerë “Vdekja e nënës”, e cila rrotullohet rreth humbjes së nënës së tij:

“Kjo u bash këtë pranverë.

të numëroj me gishtat e dorës

ditët e saj të fundit: Pesë, katër…

Ka qenë në mëdyshje gjatë të rrinte me ne a të shkonte pas burriit.

Derisa ndaloi me marrë ushqim dhe ujë

Vetëm ajrit nuk ka çfarë t’I bëjë.

Hyjnori e gjen vetë rrugën

Ta mbushë ngadalë mefrymë…

Tre… Dy…

Sa do të trishtohet babai

kur ta shohë  të vogël,  të vogël-

qese me eshtra  fildishi.

Sikur e dëgjoj të na thotë

Çfarë i bëtë kështu  gruas sime?

Erdhi koha të  mbaj

ashtu siç e la të thënë

shkrehje e saj prej mjellme.

Të shoh hirin e engjëllit

Duke iu hapur në fytyrë ..

Gishtat e mi u zhdukën,

pasi mbaruan së numëruari ditët e saj të fundit.

Top Channel