“Lufta në Iran nuk ka mbaruar ende”, Netanyahu: Duhet të marrin të gjithë uraniumin që ka Teherani 10/05 19:18
Takimi i Donald Trump me Xi Jinping në Pekin nuk është thjesht një ndalesë tjetër në ciklin e gjatë të përballjes SHBA-Kinë, por një provë vendimtare force, qëndrueshmërie dhe qetësie për dy fuqitë më të mëdha të botës, në një kohë kur pothuajse të gjitha frontet thelbësore të politikës ndërkombëtare kryqëzohen në të njëjtën pikë: konkurrenca Uashington-Pekin.
Presidenti amerikan dhe udhëheqësi kinez pritet të takohen në ditët në vijim, më 14 dhe 15 maj, në kryeqytetin kinez, në një samit dy-ditor me pritje të ulëta, por me peshë të lartë reale. Lufta me Iranin, tregtia, Tajvani, kufizimet teknologjike, inteligjenca artificiale, Deti i Kinës Jugore dhe çështja e fentanilit do të jenë në tryezë.
Rendi i ditës duket pothuajse i gjerë. Por në realitet, gjithçka sillet rreth një pyetjeje: a mund ta mbajnë Shtetet e Bashkuara dhe Kina një kanal komunikimi të hapur, ndërsa njëkohësisht përgatiten për një konkurrencë të gjatë dhe pa kthim?
Pushimi i brishtë pas konfliktit tregtar
Takimi i fundit Trump-Xi ishte tetorin e kaluar në Korenë e Jugut. Të dyja palët ranë dakord për një ndalimi të përkohshëm të luftës tregtare, e cila kishte arritur nivele ekstreme. Uashingtoni kishte vendosur tarifa treshifrore për mallrat kineze, ndërsa Pekini kishte kërcënuar të kufizonte furnizimin global të metaleve të rralla, një nga armët më të fuqishme të Kinës në zinxhirin industrial global.
Ky armëpushim nuk zgjidhi asnjë nga problemet më të thella. Ai thjesht e ngriu përkohësisht krizën. Takimi në Pekin do të tregojë nëse ky ekuilibër i vështirë mund të zgjatet apo nëse të dyja palët po kthehen në një fazë të re të konfliktit ekonomik.
Shtetet e Bashkuara duan më shumë blerje kineze të avionëve amerikanë, mishit të viçit dhe sojës, si dhe krijimin e dy mekanizmave që do të përcaktojnë zona të sigurta të bashkëpunimit ekonomik, larg çështjeve të sigurisë kombëtare.
Pekini, nga ana e tij, po afrohet me 3 pika kryesore: tarifat, teknologjia, Tajvani. Për Kinën, këto janë tre fushat në të cilat do të gjykohet nëse takimi mund të japë diçka më shumë sesa foto dhe deklarata me qëllime të mira.
Irani midis Uashingtonit dhe Pekinit
Dallimi i madh nga takimi i mëparshëm është lufta me Iranin. Trump mbërrin në Pekin i përfshirë në një konflikt ushtarak me partnerin më të ngushtë të Kinës në Lindjen e Mesme. Kriza ka shkaktuar tashmë një tronditje energjitike, ka çuar në një devijim të burimeve ushtarake amerikane nga Azia dhe ka ngritur pyetje rreth kufijve të vërtetë të fuqisë amerikane.
Për Pekinin, lufta në Iran është njëkohësisht një problem dhe një mundësi. Një problem, sepse Kina varet nga stabiliteti energjitik i Gjirit dhe nuk ka interes ta shohë Ngushticën e Hormuzit të bëhet një vatër e përhershme e trazirave globale. Një mundësi, sepse përfshirja amerikane në Lindjen e Mesme largon vëmendjen, municionin dhe energjinë strategjike nga Indo-Paqësori.
Kjo është ndoshta pika më e ndjeshme e takimit. Trump pritet t’i kërkojë Xi-së të ushtrojë presion mbi Teheranin për të hapur Ngushticën e Hormuzit. Por Kina nuk duket e gatshme të mbajë koston politike të zgjidhjes së një lufte që e konsideron një problem amerikan.
Ajo po i bën presion Iranit për të negociuar, por nuk po e braktis qëndrimin se Teherani ka një “të drejtë legjitime” për përdorimin paqësor të energjisë bërthamore. Me fjalë të tjera, Pekini dëshiron de-eskalim, por jo në kushtet e një fitoreje amerikane.
Tajvani dhe çështja e besueshmërisë amerikane
Tajvani do të jetë çështja strategjike më e rëndësishme e takimit, edhe nëse nuk zë shumicën e kohës në deklaratat publike. Për Xi, çështja nuk është diplomatike. Është ekzistenciale për narrativën kombëtare të Partisë Komuniste.
Udhëheqësi kinez i ka thënë tashmë Trump se Kina “nuk do të lejojë kurrë” që Tajvani të ndahet nga territori kinez. Pekini do të shtyjë për një reduktim të mbështetjes amerikane për ishullin e vetëqeverisur, veçanërisht në një kohë kur Uashingtoni duket i lodhur ushtarakisht nga fronti i Iranit.
Kjo është pika që analistët kinezë po e ndjekin me vëmendje të veçantë. Përdorimi i një numri të madh municionesh amerikane në Lindjen e Mesme, lëvizja e aseteve nga teatrot e tjera të operacioneve dhe presioni i përgjithshëm mbi makinën amerikane të luftës ngrenë një pyetje kritike për Pekinin: sa shpejt dhe në mënyrë efektive mund ta mbronin Shtetet e Bashkuara Tajvanin nëse do të shpërthente një krizë në Azi?
Uashingtoni e di që kjo pyetje nuk është teorike. Është thelbi i parandalimit.
Teknologjia, gjysmëpërçuesit dhe inteligjenca artificiale
Fusha e dytë kryesore e konfliktit është teknologjia. Kina do të kërkojë të lehtësojë kufizimet e SHBA-së mbi eksportet e gjysmëpërçuesve të përparuar, të cilët i nevojiten për të përmirësuar bazën e saj industriale dhe për të përshpejtuar zhvillimin e inteligjencës artificiale.
Megjithatë, për Shtetet e Bashkuara, gjysmëpërçuesit nuk janë vetëm një produkt komercial. Ato janë infrastrukturë strategjike. Uashingtoni nuk dëshiron të nxisë rritjen e Kinës në fushat që lidhen me aplikimet ushtarake, sistemet e mbikëqyrjes, aftësitë kibernetike dhe inteligjencën artificiale.
Të dyja palët pritet gjithashtu të diskutojnë menaxhimin e riskut rreth inteligjencës artificiale. Është një nga fushat e pakta ku mund të ketë mirëkuptim të kufizuar. Jo sepse ka besim, por sepse të dyja e kuptojnë se përshkallëzimi teknologjik i pakontrolluar mund të prodhojë rreziqe që nuk kontrollohen lehtë as nga Uashingtoni dhe as nga Pekini.
Trump dëshiron një imazh suksesi – Xi dëshiron kohë
Trump ka investuar politikisht në marrëdhënien e tij me Xi. Ai e quan atë një “mik” dhe kërkon të shfaqet si i vetmi udhëheqës amerikan që mund të ushtrojë presion mbi Kinën pa humbur kontaktin me udhëheqjen e saj. Kjo është arsyeja pse ai do të donte një njoftim në lidhje me rritjen e investimeve kineze në Shtetet e Bashkuara ose tregje të reja për produktet amerikane.
Xi ka një nevojë të ndryshme. Ai dëshiron kohë. Ekonomia kineze po ngadalësohet, kostot e energjisë janë të ngutshme dhe një recesion global do të godiste mekanizmin e eksportit të Kinës. Udhëheqësi kinez nuk ka nevojë për një çështje të madhe aq sa ka nevojë për një zgjatje të kontrolluar të qetësisë.
Kjo shpjegon pse vendimet më të mundshme nuk do të jenë mbresëlënëse. Një zgjatje e armëpushimit tregtar. Disa marrëveshje mbi investimet. Ndoshta një mekanizëm për vazhdimin e kontakteve. Ndoshta një gjuhë e përbashkët mbi inteligjencën artificiale ose nevojën për stabilitet në tregjet e energjisë.
Nuk do të jetë pak. Por nuk do të jetë një zgjidhje definitive.
Çfarë mund të shkojë keq?
Irani është rreziku i parë dhe më i menjëhershëm. Xi tashmë e ka kritikuar në mënyrë indirekte politikën amerikane, duke folur për një kthim në “ligjin e xhunglës”. Pekini nuk dëshiron të shihet si mbështetës i Uashingtonit kundër Teheranit. Trump, nga ana tjetër, nuk dëshiron të shfaqet në Pekin si një president që kërkon ndihmë nga konkurrenti kryesor strategjik i Shteteve të Bashkuara.
Rreziku i dytë është përballja ekonomike. Të dy vendet kanë forcuar mjetet e tyre të luftës ekonomike. Shtetet e Bashkuara po përdorin tarifa, sanksione dhe kontrolle të eksportit. Kina po përgjigjet me kufizime të pajtueshmërisë, hetime të kompanive të huaja dhe kërcënime mbi lëndët e para kritike.
Rreziku i tretë është Tajvani. Edhe një deklaratë që do të shihej si një tërheqje ose presion i tepërt mund të shkaktojë reaksione zinxhir në Azi, në Uashington dhe në vetë Pekinin.
Qëllimi i vërtetë i takimit
Takimi Trump-Xi vështirë se do t’i zgjidhë frontet kryesore të hapura. Nuk do t’i japë fund rivalitetit tregtar. Nuk do ta mbyllë çështjen e Tajvanit. Nuk do ta shndërrojë Kinën në ndërmjetësuesen e Uashingtonit në Iran. Nuk do ta zhbëjë mosbesimin e thellë që është vendosur në të dyja palët. Por mund të bëjë diçka më realiste: të blejë kohë.
Dhe tani, koha është e vlefshme për të dyja palët. Trump duhet të tregojë se mund të kontrollojë njëkohësisht një luftë në Lindjen e Mesme, një krizë energjitike dhe përballjen strategjike me Kinën. Xi duhet të kalojë një fazë të vështirë ekonomike pa u çuar në një përçarje të drejtpërdrejtë me tregun më të madh në botë.
Samiti i Pekinit, pra, nuk do të gjykohet vetëm nga fakti nëse ka një marrëveshje. Do të gjykohet nga fakti nëse të dy udhëheqësit arrijnë ta mbajnë konfliktin brenda kufijve në një botë ku frontet janë gjithnjë e më të ndërlidhura.
Top Channel
