Trump drejt Pekinit, takimi me Xi Jinping pritet të ndikojë ekonominë dhe krizën globale

E mira do kohë, kështu thotë një fjalë e urtë orientale. Pas anulimit në prill, presidenti amerikan Donald Trump tani synon që në fund të javës të vizitojë Kinën. Në botën e sotme, sfidat globale si rritja ekonomike dhe ndryshimet klimatike mund të zgjidhen vetëm me angazhimin e të dyja fuqive të mëdha. Shtetet e Bashkuara janë ekonomia më e madhe dhe Kina e dyta më e madhe në botë; njëkohësisht, Kina është emetuesi më i madh dhe SHBA emetuesi i dytë më i madh i gazeve serrë.

Një takim midis presidentit kinez Xi Jinping dhe Trumpit, në këtë kontekst, nuk duhet të dështojë – për këtë janë të bindura qeveritë në Pekin dhe Uashington. Marrëveshja që pritet do të ketë një përmasë globale. Njëkohësisht, të dy krerët ambiciozë të shteteve duan t’i paraqesin popullsisë së vet – dhe në rastin e SHBA-së edhe votuesve – rezultate që i vendosin ata në një dritë pozitive. Askush nuk dëshiron të humbasë fytyrën. Të dy duan të mbeten “Strong Man”.

Në këtë proces, Trump mbështetet te Kina komuniste. Ai e di shumë mirë se mund të llogarisë në lajme suksesi kur Kina vjen me premtime. Sepse Pekini nuk dëshiron ta vërë në siklet përmes ndonjë dështimi presidentin e vet të shtetit, i cili prej 13 vitesh është i konsoliduar fort në pushtet.

Megjithatë, Trump duhet të ketë gjithashtu në xhep plane kompromisi, të cilat për të janë të pakëndshme, por që në rast nevoje mund t’ia shpjegojë më vonë publikut amerikan. “Trumpit i nevojiten urgjentisht lajme pozitive në frontin e politikës së jashtme”, thotë Chu Yin, politolog i think tank‑ut Pangoal në kryeqytetin kinez dhe ish‑profesor në Universitetin e Marrëdhënieve Ndërkombëtare të Pekinit.

“Vlerat e Trumpit në sondazhe janë shumë të ulëta përpara zgjedhjeve të mesmandatit në nëntor. Me sa duket, plani i tij nuk ka funksionuar: që ta gjunjëzonte shpejt Iranin, aleatin e Kinës, përmes goditjeve të para ushtarake, dhe më pas ta festonte fitoren në Pekin dhe ta përdorte atë si mjet presioni në negociata.”

Tani atij i duhet të mbështetet te perspektiva që të arrijë të paktën një marrëveshje të pjesshme në luftën tregtare lidhur me tarifat ndëshkuese, vazhdon Chu. Ende para takimit, negociatorët e të dy vendeve do të kërkojnë marrëveshje të martën dhe të mërkurën në Seul. Edhe delegacioni ekonomik amerikan do të dëshironte të merrte porosi nga Kina. Ky do të ishte një fillim i suksesshëm i fushatës zgjedhore për zgjedhjet e mesmandatit për republikani. Më 3 nëntor do të rizgjidhen të gjitha 435 vendet e Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA‑së, si edhe 33 nga 100 senatorët. Në të dy dhomat aktualisht republikanët kanë një shumicë të ngushtë. Përveç kësaj, në të njëjtën kohë zhvillohen zgjedhjet për guvernatorë në 36 shtete amerikane dhe në tre territore.

Tajvani si vijë e kuqe

Në sytë e Pekinit, çështja e statusit juridik të Tajvanit është vija e kuqe që nuk duhet të kalohet në marrëdhëniet diplomatike me Shtetet e Bashkuara. Pekini e konsideron Tajvanin si një provincë rebele të “Republikës Popullore të Kinës”, të cilën themeluesi i shtetit Mao Ce Dun e shpalli në vitin 1949. Megjithatë, në ishullin e qeverisur në mënyrë demokratike vazhdon të jetë në fuqi Kushtetuta e “Republikës së Kinës”, e cila u themelua në vitin 1911.

Sipas interpretimit juridik të Pekinit, kjo nuk duhet të ekzistojë fare, ashtu siç nuk duhet të ekzistojë as emërtimi “Tajvan” si një shtet i pavarur. Ekziston vetëm një Kinë. Tajvani është pjesë e Kinës; Republika Popullore është e vetmja qeveri legjitime e Kinës. Pekini e quan këtë treshe parimesh “Parimin e Një Kine”, i cili vlen si bazë për çdo marrëdhënie diplomatike me Republikën Popullore të Kinës.

Në Komunikatën e Shangait të vitit 1972, e cila së bashku me dy dokumente të tjera konsiderohet si baza e rivendosjes së marrëdhënieve diplomatike midis SHBA‑së dhe Republikës Popullore të Kinës, qeveria amerikane e ka “marrë vetëm në dijeni” (acknowledge) “Parimin e Një Kine”. Nga deklarata nuk del gjithashtu qartë nëse SHBA‑ja, në këtë kontekst, i referohet Republikës Popullore të Kinës apo Republikës së Kinës.

Megjithatë, Akti për Marrëdhëniet me Tajvanin (Taiwan Relations Act), një ligj federal amerikan i vitit 1979, e autorizon qeverinë e SHBA‑së që të “furnizojë Tajvanin me armë mbrojtëse” dhe “t’i kundërvihet çdo përdorimi të forcës ose formave të tjera të shtrëngimit që do të rrezikonin sigurinë ose sistemin shoqëror apo ekonomik të popullsisë së Tajvanit”.

Gjatë mandatit të dytë të Trumpit, Tajvani që nga viti 2025 ka porositur tashmë sisteme armatimi nga kompani amerikane në një vlerë rekord prej 11,1 miliardë dollarësh. Vetëm të premten e kaluar (8.5.2026), pak para udhëtimit të Trumpit në Pekin, parlamenti tajvanez miratoi një ligj për blerjen e pajisjeve ushtarake. Deri në vitin 2033, republika ishull synon të blejë sisteme të tjera armatimi amerikane me një vlerë deri në 25 miliardë dollarë.

Pekini e sheh se presidenti amerikan Trump, brenda kuadrit ligjor, ka një hapësirë të gjerë veprimi. Prandaj pritet që Pekini të vërë në lëvizje të gjitha mjetet, për ta shtyrë Trumpin drejt një deklarate miqësore ndaj Pekinit lidhur me Tajvanin.

Lufta në Iran dhe lufta në Ukrainë

Pekini mund ta shfrytëzojë pozitën e rëndësinë e tij në situatën aktuale botërore, për ta larguar Trumpin nga miliardat e mundshme të porosive të armëve nga Tajvani. “SHBA‑ja ka nevojë për mbështetjen kineze në luftën kundër Iranit”, thotë Peter Qiu, kryetar dhe themelues i Center for Globalization Hong Kong. Edhe për përfundimin e luftës agresore ruse kundër Ukrainës, Kinës i takon një rol kyç. Sepse, sipas Trumpit, edhe presidenti rus Vladimir Putin pritet më së voni në qershor në Pekin.

Në asnjë nga dy luftrat, Kina nuk është palë në konflikt. Pekini pretendon se i ka respektuar në mënyrë strikte të gjitha masat e sanksioneve ndërkombëtare të OKB‑së. Megjithatë, Pekini është aktiv. Pas dyerve të mbyllura, ai zhvillon bisedime intensive me Teheranin dhe Moskën.

Kështu, javën e kaluar ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghtschi ishte në Pekin. Homologu i tij kinez, Wang Yi, u shpreh i shqetësuar se lufta me Iranin po e cenon rëndë paqen rajonale dhe globale. Njëkohësisht, Kina e mbështet Iranin në përdorimin paqësor të energjisë bërthamore në sektorin civil. Në fund të fundit, kjo është e drejta e çdo shteti sovran.

Përveç kësaj, Wang shpreh shpresën se “të gjitha palët e përfshira në luftën me Iranin do të reagojnë pozitivisht ndaj pritshmërive të bashkësisë ndërkombëtare për të mundësuar një lundrim të sigurt nëpër Ngushticën e Hormuzit”. Kështu, Pekini e sheh edhe SHBA‑në si bashkëpërgjegjëse, pasi ajo ka bllokuar përkohësisht kalimin nga dhe drejt Gjirit Persik. Prej tri javësh atje është në fuqi një armëpushim i brishtë mes Iranit dhe SHBA‑së, si edhe Izraelit.

“Shpresoj që kinezët t’ia përcjellin këtë mesazh Iranit”, thotë sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio duke iu referuar bllokadës së Iranit; dhe kjo “pavarësisht nëse ndodh pas dyerve të mbyllura, por shpresoj që të ndodhë drejtpërdrejt”.

Sipas Rubios, javën e kaluar në një konferencë të rregullt për shtyp në Shtëpinë e Bardhë, është në interesin e Kinës “si një ekonomi e orientuar nga eksportet” që Irani të mos e bllokojë më ngushticën. “Irani nuk duhet të vendosë mina. Ai nuk duhet ta marrë ekonominë botërore peng”, tha sekretari amerikan i Shtetit.

Ende nuk është e qartë nëse Rubio do të udhëtojë në Pekin së bashku me presidentin amerikan Trump. Për shkak të deklaratave të tij kritike lidhur me situatën e të drejtave të njeriut në Rajonin Administrativ Special të Hong Kongut dhe në provincën e ujgurëve Xinjiang gjatë kohës që ishte senator amerikan për shtetin federal të Floridës, ai aktualisht vazhdon të jetë në listën kineze të sanksioneve me ndalim hyrjeje.

Marrëveshje e pjesshme në luftën tregtare?

Mesazhi i Trumpit drejtuar udhëheqjes kineze është i qartë. Bota nuk duhet të blejë vetëm produkte kineze. Dhe Kina duhet të blejë gjithashtu produkte amerikane, për të balancuar suficitin e eksporteve. Para një viti, për shkak të tregtisë së pabalancuar, Trump vendosi tarifa të larta ndëshkuese ndaj produkteve kineze. Disa prej tyre u pezulluan. Megjithatë, negociatorët e të dy vendeve deri tani nuk kanë mundur të shpallin ndonjë marrëveshje të rëndësishme.

Dhe pavarësisht tarifave ndëshkuese, sipas një statistike të Byrosë Amerikane të Regjistrimit (US Census Bureau) në Ministrinë e Tregtisë, Kina edhe në vitin 2025 shënoi ende një suficit të lartë tregtar prej gati 202 miliardë dollarësh amerikanë. Kjo është afërsisht sa e gjithë prodhimi ekonomik vjetor i shtetit anëtar të BE‑së, Hungarisë. “Kina është e gatshme të blejë produkte amerikane”, vlerëson Qiu, i cili ka doktoruar në Universitetin gjerman të Tübingenit. “Por Kina dëshiron të shohë edhe shpërblime reciprokisht, për shembull lehtësimin e ndalimit të eksportit të produkteve të veçanta amerikane të gjysmëpërçuesve për inteligjencën artificiale.”

Shtetet e Bashkuara kanë vendosur kontrolle të rrepta eksporti për çipat e avancuar të inteligjencës artificiale. Këta janë çipa shumë të fuqishëm, të zhvilluar posaçërisht për mësimin makinerik përmes algoritmeve komplekse. Kina po përpiqet të sigurojë teknologjinë e prodhimit, por ky proces po ecën shumë ngadalë për shkak të vendimit amerikan. “Në fund të fundit, unë pres një lloj ‘Big Deal’, ku bëhet fjalë për interesat shtetërore të dy fuqive të mëdha”, thotë Qiu.

Kina do ta këshillojë presidentin rus Putin gjatë vizitës së tij në Pekin se nën cilat kushte mund të përfundojë lufta në Ukrainë, vazhdon Qiu. Ky është një tjetër shqetësim që Trump ia paraqet Kinës. Gjatë fundjavës kanë pasur tashmë shenja të para të një zbutjeje nga Moska. Kreu i Kremlinit njoftoi në një konferencë për shtyp pas paradës së fitores me rastin e përfundimit të Luftës së Dytë Botërore në Moskë se lufta në Ukrainë po i afrohet fundit. Megjithatë, ai nuk dha hollësi të mëtejshme.

/DW

Top Channel