Një teori e hedhur gati dy shekuj më parë nga një prej të mbijetuarve të anijes Essex, e cila u fundos nga një balenë kashalot në vitin 1820, po gjen mbështetje nga studimet shkencore moderne.
Studiuesit sugjerojnë se organi i madh yndyror në kokën e këtyre balenave mund të shërbejë si një mekanizëm për të përballuar goditjet dhe për t’u përplasur me forcë të jashtëzakonshme me kundërshtarët.
Ngjarja që frymëzoi romanin e famshëm “Moby Dick” të Herman Melville mbetet një nga episodet më të jashtëzakonshme në historinë detare. Mëngjesin e 20 nëntorit 1820, anija e gjuetisë së balenave Essex u sulmua nga një kashalot gjigant në Oqeanin Paqësor.
Thomas Nickerson, vetëm 15 vjeç në atë kohë, kishte shpëtuar pak më parë nga një sulm i një balene ndaj barkës ku ndodhej. Kur u kthye te anija kryesore, ai pa një tjetër kashalot që po afrohej me shpejtësi. Sipas rrëfimit të tij, balena goditi anijen me forcë të madhe, u largua për pak çaste dhe më pas u kthye për një përplasje të dytë, e cila shkëputi pjesën e përparme të saj dhe shkaktoi fundosjen.
Rreth 200 vjet më vonë, kërkimet shkencore po hedhin dritë mbi mekanizmin që mund të shpjegojë se si një kafshë e vetme arriti të shkatërronte një anije shumë herë më të madhe se vetja.
Sipas BBC-së, një nga shpjegimet e mundshme lidhet me spermacetin, një organ i madh dhe i pasur me yndyrë, që ndodhet në kokën e kashalotit. Ky organ përmban një substancë vajore, e cila në të kaluarën ishte shumë e kërkuar nga gjuetarët e balenave për përdorimin e saj si karburant dhe në prodhimin e qirinjve e sapunëve.
Megjithëse spermaceti është studiuar për një kohë të gjatë, funksioni i tij i saktë nuk është kuptuar plotësisht. Një nga teoritë është se ai mund të ketë evoluar edhe si një strukturë mbrojtëse, që u mundëson balenave të përplasen me forcë pa pësuar dëmtime të rënda.
Biologu evolucionar Dave Carrier propozoi në një studim të vitit 2002 se organi mund të funksionojë si një lloj dashi goditës, duke u mundësuar balenave të përballen fizikisht me kundërshtarët. Sipas tij, kjo sjellje mund të ketë rrënjë evolucionare, pasi edhe gjitarë të tjerë, si deshtë, përdorin kokën për të konkurruar me njëri-tjetrin.
Vëzhgimet e fundit të ekofiziologut Alec Burslem, nga Universiteti i Havait, kanë dokumentuar kashalotë që përplasen me kokë me njëri-tjetrin në ujërat pranë Ishujve Balearikë dhe Azoreve.
Në një prej rasteve të regjistruara, një mashkull i ri lëvizi me shpejtësi rreth 4,5 metra në sekondë dhe goditi një balenë tjetër me një forcë të vlerësuar në rreth 460 kilonjutonë.
Burslem vlerëson se një kashalot i rritur plotësisht, nëse do të lëvizte me të njëjtën shpejtësi, mund të gjeneronte një forcë prej rreth 1.200 kilonjutonësh. Kjo forcë krahasohet me goditjen e një autobusi që lëviz me shpejtësi rreth 65 kilometra në orë.
Një përplasje e tillë mund të shkaktojë dëme shkatërruese në një anije, veçanërisht nëse goditja përqendrohet në një pjesë të strukturës së saj.
Sipas Michael Harrison, kurator kryesor i Shoqërisë Historike të Nantucket, janë dokumentuar tri raste kur kashalotët kanë sulmuar anije kryesore të gjuetisë së balenave.
Përveç Essex, një kashalot sulmoi dhe shkatërroi anijen Ann Alexander në Paqësorin Jugor në vitin 1851. Një tjetër incident ndodhi në vitin 1902, kur një kashalot përmbyti anijen Kathleen pranë Ishujve Galapagos.
Megjithatë, historia e Essex mbetet ndër më të njohurat. Pas fundosjes, 20 anëtarët e ekuipazhit braktisën anijen dhe u larguan me tri barka të vogla, ndërsa ndodheshin rreth 1.300 milje larg tokës. Udhëtimi i tyre i dëshpëruar u kthye në një nga rrëfimet më tronditëse të mbijetesës në det dhe shërbeu si frymëzim për romanin “Moby Dick”.
Pavarësisht zbulimeve të reja, studiuesit theksojnë se ende nuk dihet se sa shpesh kashalotët përdorin kokat e tyre për t’u përplasur me njëri-tjetrin në natyrë dhe nëse ky është funksioni kryesor i organit të spermacetit.
Një tjetër teori sugjeron se ky organ luan një rol të rëndësishëm në prodhimin dhe drejtimin e tingujve që balenat përdorin për komunikim dhe orientim. Përmes këtyre tingujve, femrat mund të marrin informacion edhe për madhësinë e meshkujve, çka mund të ndikojë në zgjedhjen e partnerit.
Studiuesit mendojnë se organi mund të ketë disa funksione njëkohësisht. Për këtë arsye, edhe pse historia e Essex ofron një rast të jashtëzakonshëm për të kuptuar fuqinë e kashalotëve, shumë prej sekreteve biologjike të këtyre gjitarëve detarë mbeten ende për t’u zbuluar.
Top Channel
