Nga Klodian Rado
Ditët e fundit, mijëra qytetarë kanë dalë në shesh për të kundërshtuar Urdhrin nr. 304, datë 28.04.2026, të Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale, me të cilin është miratuar Udhëzuesi i Praktikës Klinike “Për trajtimin hormonal të personave transgjinorë” në shërbimin e endokrinologjisë në Qendrën Spitalore Universitare “Nënë Tereza”. Qytetarët e shohin këtë Urdhër, si një ndërhyrje të rrezikshme në familje, në të drejtat e prindërve, në mbrojtjen e fëmijëve dhe në vetë mënyrën se si shteti shqiptar po përpiqet të ndryshojë kategori themelore shoqërore e juridike pa debat të gjerë publik. Organizata të shoqërisë civile në mbrojtje të familjes, jetës dhe lirive themelore kanë reaguar publikisht, kanë kërkuar pezullimin e menjëhershëm të aktit dhe po përgatiten t’i drejtohen edhe gjykatës për të kërkuar kontrollin e ligjshmërisë së tij.
Ky reagim nuk duhet nënvlerësuar dhe as karikaturuar. Kur mijëra njerëz dalin në shesh, kur prindër, profesionistë, besimtarë, qytetarë të zakonshëm dhe organizata të shoqërisë civile ngrejnë zërin, shteti nuk mund të sillet sikur ka ndodhur thjesht një keqkuptim teknik. Në një demokraci, zëri publik nuk është zhurmë; është sinjal. Prandaj, kur ky sinjal lidhet me fëmijët, familjen, trupin njerëzor, shëndetin publik, ndërgjegjen profesionale të mjekëve dhe kufijtë e pushtetit administrativ, ai meriton përgjigje serioze, jo heshtje burokratike.
Në pamje të parë, dikush mund të thotë se kemi të bëjmë thjesht me një akt mjekësor, me një çështje klinike, me një udhëzim të brendshëm për mjekët. Por kjo do të ishte një lexim shumë i cekët i një akti me pasoja shumë më të thella.
Sepse ky urdhër nuk është thjesht një dokument zyre me disa referenca ligjore, një firmë, një vulë dhe disa udhëzime për zbatim. Ai miraton një regjim klinik që përfshin protokolle hormonale, doza, monitorim, formularë pëlqimi, detyrime për personelin shëndetësor dhe përfshirje të institucioneve publike. Pra, nuk kemi të bëjmë vetëm me një çështje teknike të administrimit spitalor, por me një vendimmarrje shtetërore që prek pacientët, mjekët, prindërit, të miturit, financat publike, të dhënat personale, lirinë e ndërgjegjes dhe rendin juridik.
Pikërisht këtu fillon problemi kushtetues. Pyetja nuk është nëse çdo njeri ka dinjitet, sepse çdo njeri e ka. Pyetja nuk është nëse shteti duhet të ofrojë kujdes shëndetësor, sepse patjetër duhet. Pyetja e vërtetë është: a mundet administrata publike, përmes një urdhri ministror, të krijojë një regjim të ri shëndetësor, etik, financiar dhe juridik pa ligj të posaçëm, pa debat parlamentar, pa konsultim real publik dhe pa garanci të qarta për fëmijët, prindërit, mjekët dhe qytetarët?
Në një shtet të së drejtës, përgjigjja duhet të jetë: Jo. Administrata nuk mund të ecë më shpejt se Kushtetuta. Ministria mund dhe duhet të zbatojë ligjin, por nuk mund ta zëvendësojë ligjin. Mund të organizojë shërbimin shëndetësor, por nuk mund të krijojë, me një firmë politike, një regjim të ri publik në një fushë kaq të ndjeshme. Mund të nxjerrë urdhra teknikë, por jo të përdorë formën teknike për të futur në rendin juridik pasoja që kërkojnë ligj, debat të thellë publik, transparencë dhe kontroll demokratik.
Kushtetuta shqiptare është shumë e qartë në këtë pikë. Shteti vepron mbi bazën dhe brenda kufijve të së drejtës. Aktet nënligjore nuk mund të dalin në ajër, pa themel ligjor. Ato duhet të jenë në bazë dhe për zbatim të ligjit. Ligji duhet të autorizojë organin publik, të përcaktojë çështjen që do të rregullohet dhe parimet mbi të cilat nxirret akti. Kjo nuk është formalitet juridik. Është garancia që qytetari të mos qeveriset nga vullneti i çastit, por nga ligji.
Në rastin e Urdhrit nr. 304, kjo garanci duket e munguar. Akti mbështetet në dispozita të përgjithshme: në kompetencën e ministrit për të nxjerrë urdhra, në ligjin për shërbimin spitalor, në ligjin për kujdesin shëndetësor, në një vendim të Këshillit të Ministrave për financimin e shërbimeve spitalore dhe në një urdhër të brendshëm për ndarjen e përgjegjësive të zëvendësministrave. Por e vërteta është që asnjë prej këtyre akteve nuk duket se jep një autorizim të qartë, të posaçëm dhe të drejtpërdrejtë për krijimin e një protokolli shtetëror për trajtimin hormonal të personave transgjinorë.
Ligji për shërbimin spitalor rregullon organizimin, administrimin, financimin dhe funksionimin e spitaleve. Ai është ligj për sistemin spitalor. Nuk është ligj për identitetin gjinor, nuk është ligj për trajtime hormonale të lidhura me tranzicionin gjinor, dhe nuk është ligj për krijimin e një regjimi të ri bioetik në sistemin publik. Një kompetencë e përgjithshme për organizimin e spitaleve nuk mund të kthehet në autorizim të pakufizuar për çdo politikë të re klinike.
Po kështu, ligji për kujdesin shëndetësor është një ligj kornizë. Ai flet për parimet e kujdesit shëndetësor, për standardet, cilësinë, sigurinë e pacientit, informimin dhe funksionimin e sistemit. Por një ligj i përgjithshëm nuk mund të përdoret si çelës universal për të hapur çdo derë normative. Sa më e ndjeshme të jetë fusha, aq më e qartë duhet të jetë baza ligjore. Kur flitet për trajtime hormonale, për pasoja të mundshme afatgjata trupore e psikologjike, për fertilitet, për të mitur, për familjen, për ndërgjegjen e mjekëve dhe për financimin publik, nuk mjafton një referencë e përgjithshme te “standardet” apo “protokollet”.
Edhe vendimi i Këshillit të Ministrave për financimin e shërbimeve spitalore nuk e zgjidh problemin. Një vendim buxhetor nuk krijon politikë të re klinike. Fakti që shteti financon shërbimin e endokrinologjisë nuk do të thotë se çdo protokoll hormonal i mundshëm mund të institucionalizohet me urdhër ministror. Përndryshe, çdo shërbim i listuar në një akt financiar do të shndërrohej në bazë për rregullime të reja me pasoja kushtetuese. Kjo do të përmbyste hierarkinë e normave: ligji do të zëvendësohej nga akti nënligjor dhe Kuvendi nga administrata.
Akoma më pak mund të shërbejë si bazë materiale një urdhër i brendshëm për ndarjen e përgjegjësive ndërmjet zëvendësministrave. Një akt i tillë mund të tregojë kush ndjek një fushë brenda ministrisë, por nuk mund të krijojë kompetencë të re ligjore. Kompetenca buron nga Kushtetuta dhe ligji, jo nga mënyra se si ministria organizon zyrat e saj.
Ky është shqetësimi i parë dhe më i madh: Urdhri nr. 304 duket se krijon një regjim të ri publik pa ligj të posaçëm. Në një shtet të së drejtës, kjo nuk është çështje teknike; është çështje themelore dhe thelbësore. Sepse sot mund të jetë një urdhër për trajtime hormonale. Nesër mund të jetë një urdhër për arsimin, familjen, gjendjen civile, të dhënat personale, fëmijët apo ndërgjegjen profesionale. Nëse pranojmë që administrata të krijojë politika të tilla pa ligj, atëherë kemi hapur një derë shumë të rrezikshme: dera ku shteti nuk qeveriset më nga norma të miratuara publikisht, por nga akte të nxjerra pas dyreve të administrates në heshtje.
Problemi i dytë është mungesa e debatit publik. Një akt i tillë nuk mund dhe nuk duhet të kalonte në heshtje. Nuk mjafton që një grup teknik të hartojë një udhëzues dhe ministria ta miratojë. Kur një vendim prek fëmijët, familjet, pacientët, prindërit, mjekët, financat publike, komunitetet fetare, organizatat e shoqërisë civile, të drejtat themelore dhe rendin juridik, duhet konsultim real dhe publik. Duhej debat me endokrinologë, pediatër, psikologë, psikiatër, bioeticienë, juristë kushtetues, urdhra profesionalë, ekspertë të të drejtave të fëmijës, organizata prindërish, përfaqësues të shoqërisë civile dhe publikun e gjerë. Në çështje të ndjeshme, transparenca nuk është luks; është detyrim demokratik i pashmangshëm.
Problemi i tretë lidhet me të miturit dhe prindërit. Ky është ndoshta dimensioni më delikat i të gjithë çështjes. Çdo trajtim që mund të ndikojë në zhvillimin trupor, hormonal, psikologjik dhe social të një të mituri kërkon standardin më të lartë të kujdesit. Nuk mjafton një formular pëlqimi, apo një procedurë administrative. Duhet ligj i qartë, rol i qartë i prindërve, vlerësim multidisiplinar, mbikëqyrje etike, e drejtë për mendim të dytë, mekanizma ankimi, kufij të qartë dhe garanci të forta. Fëmija nuk është objekt eksperimentimi administrativ. Prindi nuk është pengesë që duhet anashkaluar. Familja nuk është një kategori dytësore përballë vullnetit të shtetit. Kushtetuta shqiptare e mbron familjen dhe fëmijën pikërisht sepse në këto fusha shteti duhet të jetë më i përmbajtur, jo më i shpejtë.
Problemi i katërt është liria e ndërgjegjes dhe besimit të personelit shëndetësor. Mjekët nuk janë makineri administrative pa shpirt dhe pa liri themelore individuale. Ata nuk janë thjesht duar që zbatojnë urdhra. Ata janë profesionistë me etikë, ndërgjegje, përgjegjësi personale dhe detyrim ndaj pacientit. Nëse shteti krijon një protokoll në një fushë që mund të ngrejë kundërshtime serioze profesionale, etike, shkencore ose fetare, ai duhet të parashikojë qartë si respektohet ndërgjegjja e personelit mjekësor, për aq sa nuk bëhet fjalë për urgjencë mjekësore apo rrezik për jetën. Një shtet që kërkon respekt për identitetin dhe ndërgjegjen e një kategorie qytetarësh nuk mund të shpërfillë ndërgjegjen e një kategorie tjetër.
Problemi i pestë lidhet me financat publike dhe me drejtësinë elementare në shpërndarjen e tyre. Çdo shërbim publik ka kosto. Trajtimi hormonal, analizat laboratorike, konsultat, monitorimi periodik, medikamentet, trajnimi i personelit, dokumentimi, ndjekja afatgjatë dhe administrimi institucional nuk janë pa kosto. Ato kërkojnë mjekë, kohë, laboratorë, barna, protokolle, fonde dhe kapacitete spitalore. Atëherë pyetja është shumë e thjeshtë, por thelbësore: kush paguan?
Nëse paguan sistemi publik, ku është baza ligjore? Ku është analiza financiare? Ku është vendimi i qartë buxhetor? Ku është debati parlamentar mbi këtë prioritet? Ku është shpjegimi për qytetarët shqiptarë se pse një shërbim i tillë do të futet në sistemin publik dhe si do të financohet? Nëse paguan spitali, ku është planifikimi buxhetor i QSUT-së? Nëse paguan Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor, ku është akti që e përfshin shprehimisht këtë trajtim në paketën e shërbimeve të financuara? Një shërbim i ri publik nuk mund të lindë në heshtje financiare. Paratë publike nuk administrohen me nënkuptime.
Kjo pyetje bëhet edhe më e rëndë kur e vendosim përballë realitetit të dhimbshëm të shëndetësisë shqiptare. Në Shqipëri, shumë qytetarë vazhdojnë të paguajnë nga xhepi për shërbime që lidhen drejtpërdrejt me nevoja bazike dhe të përditshme shëndetësore: trajtime dentare, ndërhyrje për shikimin dhe sytë, syze, lente, proteza, analiza të shpeshta laboratorike, medikamente për sëmundje kronike, kujdes të vazhdueshëm për diabetin, kontrolle kardiologjike, rehabilitim, shërbime të shëndetit mendor, pajisje ndihmëse për të moshuarit dhe persona me aftësi të kufizuara. Familje të tëra rëndohen financiarisht nga ilaçet e përditshme, nga vizitat private, nga mungesa e rimbursimit të plotë, nga pritjet e gjata ose nga pamundësia për të marrë në kohë trajtime që lidhen me cilësinë dhe shpesh me vetë vazhdimin e jetës.
Në këtë realitet, shteti nuk mund të shmangë pyetjen e prioritetit publik. Si mund t’i thuhet një pensionisti që nuk mbulon dot ilaçet e zemrës, një prindi që nuk paguan dot trajtimin dentar të fëmijës, një pacienti me diabet që përballet çdo muaj me kosto të përsëritura, një të moshuari që nuk blen dot syzet apo aparatin dëgjimor, se sistemi publik nuk ka mjaftueshëm mundësi për të gjitha këto, ndërkohë që me një urdhër ministror hapet rruga për financimin ose institucionalizimin publik të trajtimeve hormonale për personat transgjinorë?
Kjo nuk është çështje paragjykimi ndaj askujt. Është çështje drejtësie buxhetore, transparence dhe llogaridhënieje. Një shtet mund të vendosë politika të ndryshme shëndetësore, por duhet t’u tregojë qytetarëve pse një shërbim i ri bëhet prioritet, sa kushton, kush e paguan, cilat nevoja të tjera mbeten të pambuluara dhe mbi çfarë baze ligjore merret ky vendim. Kur shëndetësia publike ka nevoja të mëdha të paplotësuara, çdo zgjerim i paketës së shërbimeve duhet të kalojë përmes analizës së kujdesshme, jo përmes një urdhri të heshtur administrativ.
Nëse shteti dëshiron të përdorë fonde publike për një regjim të ri trajtimesh hormonale, atëherë këtë duhet ta thotë hapur. Duhet tia nështrojë debatit publik, të paraqesë koston, të tregojë burimin e financimit, dhe duhet ta bëjë me ligj. Po ashtu, duhet të shpjegojë pse ky trajtim është prioritet në raport me nevojat e tjera urgjente të shëndetësisë shqiptare. Duhet të tregojë nëse këto trajtime do të jepen falas, pjesërisht me pagesë apo përmes rimbursimit. Duhet të tregojë nëse ka kapacitete, personel, barna, laboratorë dhe struktura monitorimi. Dhe mbi të gjitha, duhet të tregojë se ky vendim është marrë me ligj, me debat, me përgjegjësi dhe me respekt për qytetarët që financojnë sistemin përmes taksave të tyre.
Në të kundërt, krijohet një padrejtësi e dyfishtë: nga njëra anë, qytetarëve u thuhet se sistemi nuk ka mjaftueshëm fonde për shumë nevoja jetike; nga ana tjetër, një shërbim i ri, i ndjeshëm dhe i debatueshëm, institucionalizohet pa transparencë të plotë financiare. Kjo nuk është mënyra si administrohet paraja publike në një shtet të së drejtës. Financat publike kërkojnë ligj, prioritet, transparencë dhe llogaridhënie. Asnjë politikë publike nuk duhet të hyjë nga dera anësore e administratës, aq më pak kur prek një sistem shëndetësor që ende nuk mbulon siç duhet nevojat më bazike të qytetarëve.
Ky shqetësim bëhet edhe më serioz kur Urdhri nr. 304 shihet në kontekstin e Ligjit nr. 64/2025 “Për Barazinë Gjinore”, i cili është tashmë objekt kundërshtimi në Gjykatën Kushtetuese. Nëse Urdhri nr. 304 mbështetet në frymën ose konceptet e atij ligji, atëherë administrata po materializon praktikisht një regjim që është ende nën kontroll kushtetues. Nëse nuk mbështetet në atë ligj, atëherë lind pyetja edhe më e rëndë: mbi çfarë baze të posaçme ligjore u krijua ky regjim? Në të dyja rastet, zgjidhja më e arsyeshme është pezullimi deri në vendimmarrjen e gjykatave kompetente dhe deri në një proces të vërtetë ligjor e publik.
Në një shtet të së drejtës, administrata duhet të tregojë vetëpërmbajtje kur një çështje është para Gjykatës Kushtetuese. Kjo nuk do të thotë se çdo proces kushtetues paralizon shtetin. Por do të thotë se administrata nuk duhet të krijojë fakte të kryera në fushën që është objekt i debatit kushtetues. Nëse Urdhri zbatohet menjëherë, mund të krijohen praktika klinike, dosje mjekësore, pritshmëri institucionale, përfshirje personeli, përdorim fondesh publike dhe vendimmarrje konkrete mbi persona. Nëse më vonë gjykata e shfuqizon aktin, kthimi pas mund të jetë i vështirë, ndoshta i pamundur. Kontrolli gjyqësor nuk duhet të vijë pasi realiteti është ndryshuar në terren.
Prandaj, nëse vetë Ministria nuk tërhiqet nga ky akt, atëherë kërkesa për pezullim në gjykatë, është akt përgjegjësie. Pezullimi gjyqësor nuk i mohon askujt dinjitetin. Nuk e ndalon shtetin të ofrojë kujdes shëndetësor të zakonshëm, dhe nuk përjashton asnjë qytetar nga mbrojtja njerëzore. Ai thjesht thotë: në një çështje kaq të ndjeshme, ndaloni përkohësisht, sillni bazën ligjore, hapni konsultimin publik, bëni analizën financiare, vendosni garanci për të miturit, prindërit, mjekët dhe pacientët, dhe prisni kontrollin gjyqësor.
Kjo është rruga kushtetuese. Nëse shteti mendon se kjo fushë duhet rregulluar, le ta bëjë me ligj. Le të vijë në Kuvend, le të hapë debat publik, le të dëgjojë mjekët, juristët, prindërit, komunitetet, ekspertët dhe qytetarët. Le të përcaktojë qartë kriteret, kufijtë, moshën, pëlqimin, mbrojtjen e të dhënave, financimin, përgjegjësinë profesionale dhe lirinë e ndërgjegjes. Le të garantojë se interesi më i lartë i fëmijës nuk mbetet në dorë të një formulari administrativ. Le të sigurojë se mjeku nuk detyrohet të veprojë kundër ndërgjegjes së tij për procedura jo emergjente. Le të tregojë se paratë publike përdoren me ligj, jo me nënkuptim.
Por, mbi të gjitha, le të tregojë provat shkencore që një praktikë e tillë nuk është e dëmshme. Në një çështje kaq të ndjeshme, shteti nuk mund të kërkojë bindje nga qytetarët vetëm me autoritetin e vulës. Nuk mjafton të thuhet se “kështu rekomandohet” ose “kështu veprohet diku tjetër”. Kur flitet për trajtime hormonale, sidomos për të miturit ose për persona në faza të brishta zhvillimi fizik, psikologjik dhe emocional, barra e provës i takon shtetit. Le të tregojë me të dhëna të qarta shkencore se këto trajtime janë të sigurta. Le të tregojë se nuk dëmtojnë zhvillimin trupor, shëndetin riprodhues, kockat, metabolizmin, shëndetin mendor, aftësinë për pëlqim të informuar dhe të ardhmen e personit që i nënshtrohet një terapie të tillë. Le të tregojë cilat janë efektet afatshkurtra, cilat janë efektet afatmesme e afatgjata, cilat janë rreziqet, cilat janë alternativat, cilat janë pasiguritë dhe si do të monitorohen pacientët për vite me radhë.
Kjo kërkesë nuk është anti-shkencë. Përkundrazi, është kërkesë për shkencë të vërtetë. Shkenca nuk është slogan administrativ. Shkenca kërkon prova, studime, pasiguri të deklaruara hapur, vlerësim risku, ndjekje afatgjatë dhe debat profesional. Një shërbim publik që prek trupin dhe të ardhmen e njeriut nuk mund të mbështetet mbi optimizëm ideologjik. Duhet të mbështetet mbi evidencë të fortë, mbi kujdes maksimal dhe mbi parimin mjekësor më të vjetër: së pari, mos dëmto.
Madje pikërisht përvoja ndërkombëtare tregon se kërkohet kujdes i shtuar. Në Mbretërinë e Bashkuar, pas rishikimit të madh të shërbimeve për fëmijët dhe të rinjtë me shqetësime të identitetit gjinor, i njohur si Cass Review, NHS England ndaloi përshkrimin rutinë të bllokuesve të pubertetit për të miturit jashtë provave klinike. Arsyeja kryesore ishte mungesa e provave të mjaftueshme për sigurinë dhe efektivitetin afatgjatë. Më pas, qeveria britanike e bëri këtë kufizim të pacaktuar, duke e lënë çështjen të rishikohet më vonë mbi bazën e evidencës së re. Pra, një nga sistemet shëndetësore më të mëdha dhe më të zhvilluara në Evropë nuk tha: “le të ecim shpejt”; tha: “le të ndalojmë, të studiojmë dhe të sigurohemi”.
E njëjta kthesë kujdesi shihet edhe në vende të tjera evropiane. Finlanda ka vendosur që qasja e parë për të miturit me shqetësime të identitetit gjinor duhet të jetë mbështetja psikosociale, psikoterapia dhe trajtimi i problemeve të mundshme shoqëruese të shëndetit mendor, jo kalimi i nxituar drejt ndërhyrjeve hormonale. Suedia ka kufizuar fort përdorimin e bllokuesve të pubertetit dhe hormoneve për të miturit, duke i rezervuar për raste shumë të veçanta dhe pas vlerësimeve të rrepta multidisiplinare. Në Norvegji, organet e kontrollit shëndetësor kanë ngritur shqetësime serioze se baza e provave për këto trajtime te të rinjtë është e pamjaftueshme dhe kanë kërkuar qasje më të kujdesshme. Pra, Shqipëria nuk po përballet me një fushë ku bota ka arritur një konsensus të qetë e të padiskutueshëm. Përkundrazi, shumë vende po rishikojnë, po kufizojnë, po ndalojnë rutinën dhe po kërkojnë prova më të forta.
Atëherë pse Shqipëria duhet të ecë me urdhër ministror në një drejtim ku vende me sisteme shumë më të zhvilluara shëndetësore kanë vendosur frenat? Pse një vend me kapacitete më të kufizuara monitorimi, me mungesë fondesh në shumë shërbime bazike, me probleme serioze në shëndetin mendor, pediatrinë, endokrinologjinë, laboratorët dhe ndjekjen afatgjatë të pacientëve, duhet të institucionalizojë një regjim të tillë pa ligj të posaçëm, pa debat publik, pa studim të plotë kombëtar apo ndërkombëtar, dhe pa analizë të qartë risku? Nëse vendet që kanë laboratorë më të fuqishëm, sisteme shëndetësore më të avancuar dhe kapacitete më të larta kërkimore po kërkojnë kujdes ekstrem, Shqipëria duhet të jetë edhe më e kujdesshme, jo më e nxituar.
Prandaj, pyetja nuk është vetëm juridike. Është edhe mjekësore, etike dhe njerëzore. A ka shteti shqiptar të dhëna të veta për numrin e personave që do të preken? A ka analizë për moshën e tyre? A ka studim mbi shëndetin mendor dhe problematikat shoqëruese? A ka vlerësuar rrezikun e pendimit, ndërprerjes së trajtimit, efekteve anësore, infertilitetit, ndikimit mbi kockat, metabolizmin dhe zhvillimin psikologjik? A ka kapacitete për monitorim afatgjatë? A ka protokolle për rastet kur prindërit nuk bien dakord? A ka mekanizma ankimi? A ka komision etik? A ka mbrojtje për mjekët që kundërshtojnë për arsye profesionale apo ndërgjegjeje? A ka përgjigje për këto pyetje në dosjen administrative? Nëse jo, atëherë akti duhet pezulluar menjëherë.
Një formular pëlqimi i informuar nuk mund të zëvendësojë shkencën. Një udhëzues klinik nuk mund të zëvendësojë ligjin; dhe as një urdhër ministror nuk mund të zëvendësojë debatin parlamentar. Po ashtu, një referencë e përgjithshme ndaj standardeve ndërkombëtare nuk mund të zëvendësojë detyrimin e shtetit shqiptar për të provuar se ajo që po bën është e sigurt, e ligjshme, proporcionale, e financueshme dhe në interesin më të lartë të personave që preken prej saj.
Nëse shteti i ka këto prova, le t’i bëjë publike. Le të publikojë studimet, relacionin, analizën e riskut, vlerësimin financiar, mendimet e urdhrave profesionalë, opinionet e ekspertëve të pavarur, analizën për të miturit, analizën për prindërit, analizën për ndërgjegjen e mjekëve dhe dokumentet mbi mbrojtjen e të dhënave personale. Le ta bindë publikun me transparencë, jo me heshtje. Por nëse këto prova mungojnë, atëherë nuk kemi të bëjmë me politikë shëndetësore të matur; kemi të bëjmë me një akt të nxituar që kërkon t’i paraprijë ligjit, shkencës dhe gjykatës.
Në një fushë ku mund të preket trupi, shëndeti dhe e ardhmja e një personi, dyshimi i arsyeshëm duhet të shkojë në favor të kujdesit, jo në favor të nxitimit. Shteti nuk ka të drejtë të eksperimentojë me heshtjen e qytetarëve. Nuk ka të drejtë të thotë “besoni administratën” kur vetë administrata nuk ka treguar dosjen e plotë të arsyetimit. Dhe nuk ka të drejtë të kërkojë nga prindërit, mjekët dhe shoqëria që të heshtin përballë një akti që vende të tjera po e trajtojnë me kujdes ekstrem.
Shoqëria shqiptare mund të ketë mendime të ndryshme për këtë çështje. Kjo është normale në një demokraci. Por pikërisht sepse ka mendime të ndryshme, vendimmarrja duhet të jetë më transparente, jo më e mbyllur; më ligjore, jo më administrative; më e kujdesshme, jo më e nxituar. Një qeveri që beson te ligjshmëria nuk duhet të ketë frikë nga debati. Një ministri që beson te shkenca nuk duhet të ketë frikë nga ekspertiza e gjerë. Një shtet që beson te të drejtat nuk duhet të ketë frikë nga Kushtetuta.
Në fund, çështja është shumë më e madhe se një urdhër ministri apo zëvendësministri. Është çështja se kush vendos për politikat më të ndjeshme të shoqërisë: Kuvendi përmes ligjit, apo administrata përmes urdhrave? Është çështja nëse të drejtat themelore mbrohen nga norma të qarta, apo lihen në diskrecionin e akteve nënligjore. Është çështja nëse fëmijët, prindërit, mjekët, pacientët dhe qytetarët trajtohen si subjekte të së drejtës, apo si pasoja të një vendimmarrjeje të mbyllur.
Çdo njeri ka dinjitet. Por asnjë politikë publike apo akt nënligjor nuk ka dinjitet juridik nëse lind jashtë ligjit. Administrata nuk mund të ecë më shpejt se Kushtetuta. Për këtë arsye, Urdhri nr. 304 duhet pezulluar menjëherë, duhet kontrolluar nga gjykata dhe, nëse shteti dëshiron të rregullojë këtë fushë, duhet ta bëjë në rrugën e vetme që i jep legjitimitet të vërtetë: përmes ligjit, debatit publik, të dhënave shkencore, transparencës dhe respektit të plotë për Kushtetutën, dhe dinjitetit njerëzor.
Top Channel
