Izraeli dhe SHBA-ja drejt zgjedhjeve vendimtare, rezultatet mund të ndryshojnë ekuilibrat globalë

Brenda një jave, dy procese zgjedhore në dy kontinente të ndryshme mund të përcaktojnë drejtimin e politikës ndërkombëtare. Fillimisht, qytetarët izraelitë do të votojnë për parlamentin e ri, ndërsa një javë më vonë amerikanët do të zgjedhin përbërjen e re të Kongresit.

Edhe pse bëhet fjalë për dy procese të ndara, pasojat e tyre mund të jenë të ndërlidhura. E ardhmja politike e Izraelit do të ndikojë në konfliktet e Lindjes së Mesme, ndërsa ndryshimet në Kongresin amerikan mund të përcaktojnë të ardhmen e mbështetjes ushtarake për Izraelin dhe drejtimin e politikës së jashtme të Uashingtonit.

Një lidhje e drejtpërdrejtë mes dy proceseve është edhe fakti se rreth gjysmë milioni izraelitë me pasaporta amerikane mund të votojnë në të dyja zgjedhjet. Sipas Marc Zell, kryetar i organizatës Republicans Overseas Israel, votat e tyre mund të ndikojnë në gara të ngushta në SHBA, përfshirë garën për Senatin në Michigan.

Irani, në qendër të betejës politike

Lufta me Iranin është një nga çështjet kryesore që lidh zgjedhjet në të dyja vendet.

Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, ka përdorur fushatën zgjedhore për të paralajmëruar mundësinë e sulmeve të reja ndaj Iranit. Ai ka përsëritur pretendimet për kërcënimin bërthamor iranian dhe ka kërkuar rrëzimin e regjimit islamik, duke synuar të forcojë imazhin e tij si lider i sigurisë kombëtare.

Reputacioni i Netanyahut ishte dëmtuar rëndë pas sulmeve të 7 tetorit 2023, të udhëhequra nga Hamasi, ndaj Izraelit.

Presidenti amerikan, Donald Trump, ka nxitur gjithashtu spekulimet për një ofensivë të re, duke mbështetur rizgjedhjen e Netanyahut dhe duke deklaruar se të dy duhet ta “përfundojnë së shpejti punën” në Iran.

Megjithatë, raportimet për qëndrimin e Uashingtonit kanë qenë kontradiktore. Sipas disa burimeve, Trump ka kërkuar që Izraeli të mos ndërmarrë sulme të reja para zgjedhjeve amerikane, nga frika se një rritje tjetër e çmimeve të energjisë do të dëmtonte republikanët.

Në Izrael, ndërkohë, mediat kanë ngritur mundësinë që Netanyahu të përpiqet të ruajë pushtetin edhe pas zgjedhjeve, duke propozuar një qeveri të unitetit kombëtar.

Në rast humbjeje, ai mund të përballet me hetime zyrtare lidhur me veprimet e qeverisë para sulmeve të 7 tetorit, si dhe me procese gjyqësore për akuza korrupsioni.

Ish-shefi i ushtrisë dhe rivali politik i Netanyahut, Gadi Eisenkot, ka përjashtuar mundësinë e bashkimit me një qeveri të tillë. Ai e konsideron Iranin kërcënim ekzistencial për Izraelin, por ka paralajmëruar kundër përshkallëzimit të luftës për interesa politike.

A do të sulmojë Trump pas zgjedhjeve?

Disa analistë vlerësojnë se Trump mund të jetë më i gatshëm të urdhërojë sulme të reja pas zgjedhjeve të mesmandatit, kur presioni elektoral të jetë më i vogël.

Sipas kësaj teorie, presidenti amerikan mund të përpiqet të arrijë një rezultat vendimtar ushtarak përpara se të tërhiqet nga konflikti. Disa ekspertë besojnë se dobësimi ekonomik i Iranit nga lufta dhe sanksionet mund të nxisë rrëzimin e regjimit. Të tjerë paralajmërojnë se kjo është një pritshmëri e pasigurt, e cila në të kaluarën nuk është realizuar.

Një diplomat perëndimor, i cituar në analizë, vlerëson se pas zgjedhjeve Trump mund të përqendrohet te trashëgimia e tij politike dhe të kërkojë rezultate në politikën e jashtme.

Megjithatë, një qeveri e re në Izrael mund të ketë më pak interes politik për një ofensivë të re. Trump ka paralajmëruar se nëse Netanyahu nuk mbetet në pushtet, SHBA-ja mund të duhet ta përballojë vetë situatën me Iranin.

Në Teheran, ndërkohë, autoritetet po ndjekin nga afër sondazhet amerikane. Irani ka paralajmëruar se, në rast të sulmeve të reja, mund të godasë baza ushtarake amerikane, anije luftarake, aeroporte, tubacione, infrastrukturë energjetike dhe impiante të shkripëzimit të ujit.

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, ka paralajmëruar se një ofensivë e re do të vinte në rrezik jetën e civilëve, mirëqenien e vendeve të rajonit dhe ekonominë globale.

Çmimet e energjisë dhe ekonomia globale

Kostoja e jetesës është kthyer në një nga çështjet kryesore të zgjedhjeve amerikane. Lufta me Iranin ka ndikuar në rritjen e çmimeve të energjisë, veçanërisht pasi Teherani ndërhyri në qarkullimin detar përmes Ngushticës së Hormuzit, një prej rrugëve më të rëndësishme të transportit të naftës në botë.

Edhe në Izrael, votuesit përballen me çmime të larta dhe paga të ulëta, ndërsa shpenzimet në rritje për mbrojtjen rëndojnë financat publike.

Trump ka ndërmarrë disa hapa për të lehtësuar presionin ekonomik përpara zgjedhjeve, përfshirë heqjen e disa sanksioneve ndaj Rusisë, me shpresën se furnizimet shtesë me naftë do të ndihmonin në uljen e çmimeve. Ai ka ushtruar gjithashtu presion ndaj Ukrainës për të bërë lëshime, duke kërkuar një rezultat diplomatik që mund ta paraqesë si sukses të politikës së tij të jashtme.

Megjithatë, strategjia e presidentit ka shkaktuar pakënaqësi edhe brenda Partisë Republikane.

Senatori republikan Thom Tillis ka argumentuar se mënyra më e mirë për të ulur çmimet e energjisë është zgjidhja e konfliktit me Iranin, dhe jo favorizimi i presidentit rus Vladimir Putin.

Mbështetja amerikane për Izraelin nën presion

Lufta me Iranin, së bashku me operacionet ushtarake izraelite në Gaza dhe Bregun Perëndimor të pushtuar, ka dobësuar konsensusin tradicional dypartiak në SHBA për mbështetjen ndaj Izraelit.

Disa kandidatë demokratë po kërkojnë kufizimin ose ndërprerjen e ndihmës ushtarake amerikane për Izraelin. Kandidati demokrat për Senatin në Michigan, Abdul El-Sayed, ka argumentuar se një aleat që e shtyn SHBA-në drejt luftërave që nuk duhet t’i zhvillojë, nuk mund të konsiderohet aleat i besueshëm.

Edhe Brad Lander, kandidat demokrat për Kongresin në Nju Jork, ka zhvilluar një vizitë në Bregun Perëndimor pak ditë para zgjedhjeve. Ai mori pjesë në mbledhjen e ullinjve me palestinezët dhe u ndal për pak kohë nga forcat izraelite.

Nëse demokratët fitojnë më shumë vende në Kongres, ata mund të përdorin kompetencat e tyre për të kufizuar shpenzimet ushtarake dhe ndihmën për Izraelin. Megjithatë, Trump do të ruante kompetenca të rëndësishme ekzekutive dhe të drejtën e vetos presidenciale, duke mbajtur në duart e tij një pjesë të madhe të vendimmarrjes për konfliktin.

Dy zgjedhje me pasoja për të gjithë botën

Nëse Netanyahu humbet pushtetin, Izraeli mund të hyjë në një fazë të re politike, me pasoja për marrëdhëniet me Uashingtonin dhe strategjinë ndaj Iranit. Nëse demokratët forcojnë pozitat në Kongresin amerikan, mbështetja e pakushtëzuar për operacionet ushtarake izraelite mund të vihet nën një kontroll më të madh politik.

Nga ana tjetër, një ofensivë e re amerikano-izraelite kundër Iranit mund të shkaktojë hakmarrje dhe një përshkallëzim të gjerë rajonal, me pasoja për furnizimin me energji, tregtinë ndërkombëtare dhe sigurinë globale.

Vendimet e votuesve në Izrael dhe SHBA mund të përcaktojnë jo vetëm të ardhmen e udhëheqësve politikë, por edhe drejtimin e luftës në Lindjen e Mesme dhe ndikimin e saj mbi ekonominë botërore.

Top Channel