Delegacioni i eurodeputetëve viziton shtetet e Ballkanit Perëndimor/ Këshilltarët ndërkombëtarë të Veliajt për Eureporter: Persekutim për motive politike

Sipas Eureporter, disa anëtarë të Parlamentit Evropian janë shprehur kundër përdorimit të vazhdueshëm të masës së paraburgimit, duke thënë se kjo praktikë ngre “shqetësime serioze”. Për rastin Veliaj, këshilltarët ndërkombëtarë të kryebashkiakut janë shprehur për Eureporter se paraburgimi që pengon ushtrimin e detyrës, “mbart shenjat e një persekutimit të motivuar politikisht.

“Paraburgimi i vazhdueshëm jo vetëm që komprometon seriozisht aftësinë e tij për të ushtruar mandatin si kryetar bashkie, por edhe për t’u mbrojtur siç duhet ndaj akuzave të ngritura kundër tij. Duke parë se si është zhvilluar kjo çështje gjatë 12 muajve të fundit, arrestimi, paraburgimi dhe në fund ndjekja penale e tij, mbartin të gjitha shenjat e një persekutimi të motivuar politikisht,” pretendoi avokati londinez, partner në firmën e avokatisë.

Artikulli i plotë i Eureporter

Disa anëtarë të Parlamentit Evropian janë shprehur kundër përdorimit të vazhdueshëm të masës së paraburgimit, duke thënë se kjo praktikë ngre “shqetësime serioze”. Presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, ka thënë se vendet e Ballkanit Perëndimor “i përkasin” Bashkimit Evropian dhe Shqipëria, bashkë me Malin e Zi, është vlerësuar nga BE-ja si “udhërrëfyese në pararojë të zgjerimit”. Eurodeputetët, të cilët përgjithësisht e mbështesin anëtarësimin e këtyre shteteve në BE, ndodhen aktualisht në të dyja vendet kandidate për anëtarësim në BE, në një vizitë të shkurtër faktmbledhëse. Vizita përfundon më 18 shkurt.

Megjithatë, disa çështje dhe pengesa të mundshme ende mbeten, njëra prej tyre lidhet me shtetin e së drejtës dhe, konkretisht, praktikën e paraburgimit. Një rast që ka marrë vëmendje është ai i Erion Veliajt, kryetarit tri herë të zgjedhur të Bashkisë së Tiranës.

Këtë muaj (shkurt) shënohet njëvjetori i asaj që disa e quajnë paraburgimi i tij “i padrejtë” dhe vë në pah mangësitë aktuale në praktikën e paraburgimit. Shqetësimet lidhur me paraburgimin “tregojnë pikërisht pse reformat në drejtësi duhet të japin rezultate reale në jetën e përditshme të njerëzve, jo thjesht ndryshime ligjore në letër”, tha një eurodeputet i lartë.

Paraburgimi

Të dhënat më të fundit tregojnë se Shqipëria ka një normë të lartë paraburgimi, me rreth 58% të popullsisë së saj në burgje — afërsisht 2,653 persona — që raportohet se mbahen në paraburgim, një normë deri në pesë herë më e lartë se mesatarja e BE-së (94.6 për 100,000 banorë). Thuhet se paraburgimi përdoret shpesh për vepra si korrupsioni, me një kohëzgjatje mesatare qëndrimi 253 ditë. Organizata Botërore Kundër Torturës (OMCT) thotë se përqindja e lartë e të paraburgosurve shkakton mbipopullim “të konsiderueshëm”.
Shqipëria vlerësohet nga BE-ja për përparim “të shpejtë” drejt përmbylljes së kapitujve të negociatave me BE-në, që mund të përfundojnë qysh vitin e ardhshëm, si edhe për gatishmërinë për t’u bashkuar me bllokun me 27 anëtarë deri në vitin 2030. Aktivistët kanë vënë në pah rastin e Veliajt, sepse pretendojnë se ai hedh dritë mbi kredencialet aktuale të Shqipërisë për anëtarësim në BE.

Vizita e delegacionit të eurodeputetëve

Kjo çështje merr vëmendje të shtuar pasi një grup eurodeputetësh ndodhet aktualisht në Shqipëri (dhe Mal të Zi) për të vlerësuar përparimin që secili vend po bën në rrugën e tij drejt asaj që pritet të jetë anëtarësim në BE deri në fund të kësaj dekade. Një delegacion i Komitetit me ndikim të Parlamentit Evropian për Punë të Jashtme (AFET) po viziton Podgoricën dhe Tiranën nga 16 deri më 18 shkurt, i udhëhequr nga kryetari i AFET-it, David McAllister.

Një burim i Parlamentit të BE-së tha: “Vizita do t’u mundësojë eurodeputetëve të AFET-it të vlerësojnë gjendjen e negociatave të anëtarësimit dhe prioritetet e papërmbushura të reformave në secilin vend dhe të riafirmojnë angazhimin e Parlamentit për të mbështetur të dy vendet në rrugët e tyre evropiane.”

Rasti Veliaj

Aktivistët kanë vënë në pah rastin e Veliajt, 46 vjeç, kryetar i Bashkisë së Tiranës i zgjedhur tri herë, i cili u arrestua më 10 shkurt 2025 nën akuzat për korrupsion dhe pastrim parash. Ai e mohon fuqishëm çdo shkelje dhe thotë se u mbajt në burg, pa akuza, nga shkurti deri në korrik të vitit të kaluar. Në shtator, paraburgimi i tij raportohet se u citua nga Këshilli Bashkiak i Tiranës si baza mbi të cilën kërkohej shkarkimi i tij nga posti i kryetarit të bashkisë.

Nëntorin e kaluar, u raportua gjithashtu se Gjykata Kushtetuese hodhi poshtë çdo përpjekje për ta larguar Veliajn nga detyra, duke konfirmuar mandatin e tij dhe duke siguruar që ai të mbetet kryetar bashkie deri në vitin 2027. Veliaj pretendon se i është mohuar qasja në rreth 60,000 faqe prova dhe çështja ka tërhequr vëmendje të konsiderueshme si një test për reformën në drejtësi në Shqipëri.

Ben Brandon, nga firma kryesore britanike e avokatisë Mishcon de Reya LLP, dhe një nga këshilltarët ndërkombëtarë të Veliajt, foli për këtë faqe rreth çështjes.

Brandon tha: “Kur gjithçka të marrë fund, për mua çështja është se ai nuk duhej të ishte në paraburgim. Është një vendim qesharak. Pavarësisht natyrës së pretendimeve kundër tij (baza provuese e të cilave duket gjithnjë e më e paqëndrueshme dhe pa meritë teksa çështja ecën përpara) ai është një kryetar bashkie i zgjedhur në mënyrë demokratike, me lidhje shumë të forta në juridiksion, i cili ka çdo arsye të marrë pjesë në proces dhe të mbrojë veten në gjyq.”

Ai shtoi: “Paraburgimi i vazhdueshëm jo vetëm që komprometon seriozisht aftësinë e tij për të ushtruar mandatin si kryetar bashkie, por edhe për t’u mbrojtur siç duhet ndaj akuzave të ngritura kundër tij. Duke parë se si është zhvilluar kjo çështje gjatë 12 muajve të fundit, arrestimi, paraburgimi dhe në fund ndjekja penale e tij, mbartin të gjitha shenjat e një persekutimi të motivuar politikisht,” pretendoi avokati londinez, partner në firmën e avokatisë.

Shteti i së drejtës

Vëmendja është përqendruar pjesërisht te roli i SPAK (Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar), struktura e specializuar, e pavarur kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar në Shqipëri, e ngritur në 2019–2020 dhe një pjesë kyçe e reformave në drejtësi.

Firma e avokatisë me bazë në Nju Jork, Kasowitz LLP, tetorin e kaluar bashkëhartoi një raport ku pretendohej se, shkurtin e kaluar, SPAK “e përshkallëzoi hetimin duke arrestuar dhe paraburgosur Kryetarin e Bashkisë Veliaj mbi pretendime të paspecifikuara, të pazbuluara dhe pa akuza, për ‘korrupsion pasiv’”. SPAK, sipas firmës, i shpalli zyrtarisht akuzat ndaj Veliajt vetëm më 23 korrik 2025.

“Është e jashtëzakonshme që, nga 18 të pandehurit e përfshirë në çështjen e SPAK-ut për ‘korrupsion pasiv’, Veliaj është i vetmi të pandehur të cilit i është mohuar kërkesa për lirim me kusht/kaucion. 17 të pandehur të tjerë në këtë çështje janë liruar me kushte minimale,” pretendon raporti. Ai pohon se Veliaj është “privuar nga qasja e plotë te këshilltari i tij ligjor, gjë që ia ka dëmtuar aftësinë për të përgatitur në mënyrë të përshtatshme mbrojtjen”.

Raporti përfundon duke pretenduar se çështja “ngre shqetësime serioze për respektimin nga Shqipëria të shtetit të së drejtës dhe përfaqëson shembullin më të spikatur të keqpërdorimit sistemik të paraburgimit në Shqipëri”.

Raporti i firmës vijon: “Veprime të tilla minojnë parimet e demokracisë, pavarësisë së gjyqësorit dhe shtetit të së drejtës. Çështja Veliaj kështu ngre një pyetje të drejtpërdrejtë dhe shqetësuese: nëse autoritetet shqiptare, të gatshme të shpërfillin garancitë kushtetuese dhe të anashkalojnë vullnetin demokratik të qytetarëve të saj, mund të pretendojnë me besueshmëri përputhje me standardet e qeverisjes dhe drejtësisë që kërkohen nga shtetet anëtare të BE-së.”

Në zhvillimin më të fundit, kryetarët e bashkive të komunave anëtare të “B40 Balkan Cities Network”, një organizatë e qyteteve të Ballkanit, shprehën shqetësimin e tyre për paraburgimin e vazhdueshëm të kryebashkiakut. Në një letër të përbashkët, drejtuesit e 76 bashkive e quajtën këtë një “prirje të rrezikshme” që “kërcënon” demokracinë vendore në Ballkan dhe më gjerë.

Komisioni i Venecias

Ata theksuan një gjetje në Raportin e Komisionit të Venecias për vitin 2025 të Këshillit të Evropës me seli në Strasburg, se “përdorimi i paraburgimit ndaj kryetarëve të bashkive në detyrë përbën një rrezik serioz për qeverisjen demokratike” sepse “në mënyrë efektive u heq qytetarëve të drejtën e përfaqësimit duke anashkaluar përfaqësuesit e tyre të zgjedhur pa proces të rregullt ligjor”. Në raportin e saj vjeshtën e kaluar, Komisioni i Venecias tha se përdorimi i paraburgimit “mund të vërë në dyshim të drejta të shumëfishta konvencionale”.

“Kur figura politike si kryetarë bashkish mbahen të paraburgosur për periudha të gjata pa dënim, votuesit humbin mundësinë të mbajnë përgjegjës udhëheqësit e tyre vendorë përmes mjeteve demokratike,” theksohej aty.

Raporti për Shtetin e së Drejtës

Veçmas, Raporti vjetor i Bashkimit Evropian për Shtetin e së Drejtës për vitin 2025 theksoi faktin se Shqipëria kishte bërë përparim kyç dhe përmirësime të mëdha drejt përmbushjes së kritereve të anëtarësimit dhe kishte vijuar zbatimin e reformave në drejtësi.

Ai tha gjithashtu se procesi i rivlerësimit (vetting) të gjyqtarëve dhe prokurorëve në Shqipëri “forcon më tej” llogaridhënien. Ursula von der Leyen, presidente e Komisionit Evropian, për më tepër, ka “lavdëruar” përparimin “e jashtëzakonshëm” të Shqipërisë në rrugën drejt anëtarësimit në BE, ndërsa Antonio Costa e ka vlerësuar Shqipërinë për hapjen e të gjitha grupeve të negociatave në një kohë “shumë të shkurtër”, me të fundit vetëm në nëntor 2025.

Nevoja për reforma të mëtejshme

Natyrisht, shqetësime të caktuara mbi kredencialet aktuale të vendeve që janë (ose synojnë të jenë) në proces anëtarësimi nuk kufizohen vetëm te Shqipëria dhe eurodeputetë të të gjitha ngjyrave politike kanë theksuar vazhdimisht “nevojën urgjente” për të intensifikuar reformat. Disa sfida mbeten, përfshirë perceptimin mes ekspertëve, qytetarëve dhe komunitetit të biznesit se korrupsioni në sektorin publik “është i lartë”.

Kjo faqe i është drejtuar vazhdimisht si Misionit të Shqipërisë pranë BE-së, ashtu edhe Qeverisë, për një koment, por në kohën e botimit nuk kishte marrë përgjigje.

Reagimi i eurodeputetëve

Ndërkohë, eurodeputetë të lartë kanë folur për këtë faqe për disa nga shqetësimet e tyre, përfshirë çështjen e paraburgimit.

Mes tyre është David McAllister, eurodeputet i lartë gjerman, i cili, përpara nisjes këtë javë me delegacionin parlamentar drejt Tiranës, tha: “Shteti i së drejtës është një shtyllë themelore e Bashkimit Evropian dhe një kriter thelbësor për procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në BE.”

Ai tha: “Ndërsa Shqipëria ka ndërmarrë hapa të rëndësishëm në reformat në drejtësi, shqetësimet mbeten lidhur me zbatimin e qëndrueshëm të shtetit të së drejtës, pavarësinë e gjyqësorit dhe ndarjen efektive të pushteteve. Në veçanti, përdorimi i vazhdueshëm i paraburgimit ngre shqetësime serioze për të drejtat themelore, procesin e rregullt ligjor dhe prezumimin e pafajësisë.” “Paraburgimi duhet të mbetet një masë e jashtëzakonshme, e zbatuar vetëm kur është rreptësisht e nevojshme, proporcionale dhe e nënshtruar mbikëqyrjes së rreptë gjyqësore,” tha eurodeputeti veteran.

Eurodeputeti lituanez i Renew Europe, Petras Auštrevičius, raportues i Parlamentit Evropian për zgjerimin, tha: “Shqetësimet lidhur me praktikat e paraburgimit në Shqipëri tregojnë pikërisht pse reformat në drejtësi duhet të japin rezultate reale në jetën e përditshme të njerëzve, jo thjesht ndryshime ligjore në letër. Nuk mund të ketë rrugë të shkurtra për vlerat dhe parimet themelore të BE-së – përparimi duhet të jetë i prekshëm dhe i pakthyeshëm.” Deputeti shtoi: “Megjithatë, mbetem i bindur se Shqipëria, me vendosmëri të vazhdueshme dhe mbështetje të BE-së, mund të arrijë reformat e nevojshme.”

Eurodeputeti danez Anders Vistisen, nga grupi Patriots for Europe, tha: “Sistemi seriozisht i mangët i drejtësisë në shumë prej këtyre shteteve para anëtarësimit, si Shqipëria, duhet të jetë një kambanë serioze alarmi për këdo që ka minimumin e respektit për të drejtat e njeriut dhe shtetin e së drejtës. Në disa prej këtyre shteteve, paraburgimi mund të shihet si mjet i censurës politike dhe ndëshkimit financiar. Nuk i shërben qëllimit,” pretendoi ai. Një eurodeputet tjetër, Barry Andrews nga Irlanda (Renew Europe), vuri në dukje: “Fati i Shqipërisë është brenda Bashkimit Evropian, por ata duhet të përmbushin të gjitha standardet e shtetit të së drejtës të kërkuara.”

Ndërkohë, raportuesi i Parlamentit për Shqipërinë, Andreas Schieder, socialist austriak, tha: “Për të arritur objektivin e anëtarësimit të plotë në BE deri në vitin 2030, është thelbësore (për Shqipërinë) të vazhdojë punën e mirë duke zgjeruar modelin ekonomik, krijuar vende pune dhe përmirësuar modelin e mirëqenies sociale, si edhe duke zbatuar një reformë zgjedhore gjithëpërfshirëse dhe përfshirëse.”

Eurodeputeti i lartë tha se SPAK po luante një rol “vendimtar” në luftën kundër korrupsionit në Shqipëri dhe “tregon se qeveria shqiptare e merr këtë detyrë shumë seriozisht”, duke shtuar: “Puna e tyre është thelbësore për një qasje konsekuente për të përmbushur reformat e kërkuara para anëtarësimit.

“Megjithatë, duhet të sigurohemi që hetimet e nevojshme të ndiqen nga procese të shpejta,” i tha ai këtij portali.

Raporti i EESC-së

Jose Antonio Moreno Diaz është president i Grupit FRRL (Të Drejtat Themelore dhe Shteti i së Drejtës) pranë Komitetit Ekonomik dhe Social Evropian (EESC) me seli në Bruksel. Ai vizitoi Shqipërinë vetëm vitin e kaluar dhe shprehu “shqetësim” se pavarësia e gjyqësorit “mbetet e brishtë pavarësisht përpjekjeve të konsiderueshme reformuese”.

Ai tha se kishte dëgjuar raportime për vonesa në gjykime dhe kushte të këqija në burgje, me mbipopullim dhe trajtim të dobët mjekësor, përfshirë mungesën e asistencës për shëndetin mendor, në qendrat e paraburgimit, gjë që, sipas tij, “tregon mangësi serioze institucionale”. Ai u informua, shtoi, edhe për raste kur njerëz kishin vdekur nga “probleme shëndetësore të parandalueshme” në paraburgim.

Pse ka rëndësi

Edward McMillan-Scott, ish-nënkryetar britanik i Parlamentit Evropian dhe një nga ish-anëtarët e tij me shërbimin më të gjatë, komentoi: “Shqipëria hyn në vitin 2026 me një bilanc të përzier të të drejtave të njeriut, në pritje të anëtarësimit në BE në vitin 2027. “Ndjekjet penale të profilit të lartë, përfshirë ato që lidhen me ish-zyrtarë të lartë, kanë ngritur pikëpyetje mbi drejtësinë selektive dhe qëndrueshmërinë e pavarësisë së prokurorisë. Këto çështje kanë rëndësi. Këto mangësi tregojnë cenueshmëri në përputhjen e Shqipërisë me traktatet bazë të të drejtave të njeriut.”

Komente të tjera vijnë nga Willy Fautre, drejtor i organizatës me bazë në Bruksel Human Rights Without Frontiers, i cili, gjithashtu duke folur për këtë faqe interneti, tha: “Shifrat e fundit tregojnë se rreth 58% e personave në burgjet shqiptare mbahen para një vendimi përfundimtar gjykate — një përqindje shumë më e lartë se në shumicën e vendeve të BE-së, ku vetëm rreth 20% e të burgosurve zakonisht janë në paraburgim.”

Fautre tha: “Për më tepër, kohëzgjatja mesatare e paraburgimit në Shqipëri është gjithashtu e gjatë — rreth 253 ditë, krahasuar me afërsisht 155 ditë në vendet e Bashkimit Evropian.”

Vlera “të panegociueshme”

Denis MacShane, ish-Ministër i Evropës në Mbretërinë e Bashkuar nën Tony Blair, beson se është “jetike” që të gjitha shtetet anëtare të BE-së të jenë në “përputhje të plotë me konventat e Këshillit të Evropës dhe vendimet e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, në përputhje me gjetjet e Komisionit të Venecias”. Ai tha: “Çdo vend kandidat për anëtarësim në BE duhet të sigurojë që qytetarët e tij të jenë të mbuluar nga mbrojtja evropiane e të drejtave të njeriut.”

Shada Islam, komentatore e pavarur e BE-së dhe themeluese e kompanisë globale këshilluese New Horizons Project, i tha gjithashtu këtij portali: “Fakti që figura të larta të BE-së, përfshirë Antonio Costa, tani po përcaktojnë publikisht afate të hershme për anëtarësimin e Shqipërisë pasqyron një mungesë shqetësuese vëmendjeje të BE-së ndaj çështjeve që lidhen me të drejtat e njeriut, shtetin e së drejtës dhe normat demokratike. Këto vlera duhet të mbeten parakushte të panegociueshme për anëtarësim në BE. Nëse kjo nuk është më kështu dhe anëtarësimi përshpejtohet për arsye gjeopolitike, kjo do të ketë pasoja të thella.”

Ajo shton: “Për Shqipërinë, kjo do të sinjalizojë tolerancë të BE-së ndaj një sistemi të gabuar drejtësie, ku paraburgimi është ndër më të lartët në Evropë. Për vetë BE-në, kjo do të shënojë një tërheqje nga roli i saj si fuqi normative, duke minuar besueshmërinë e saj në fqinjësinë e afërt dhe më gjerë.”

Zgjerimi i mëtejshëm i BE-së është realist

Antonio Costa ka thënë se ky është mandati i parë i Komisionit të BE-së që nga 2010-14 ku zgjerimi është një “mundësi realiste”, ndërsa Presidenti i Qipros, Nikos Christodoulides, duke hapur presidencën e vendit të tij në BE vetëm muajin e kaluar, tha se BE-ja duhet të mbetet e hapur ndaj botës. Ai bëri thirrje për përparim të besueshëm me shtetet e Ballkanit Perëndimor, së bashku me Ukrainën, Moldavinë dhe Türkiyen.

Një “kompromis” i mundshëm sugjerohet nga Giles Merritt, ish-shef i byrosë së Financial Times në Bruksel dhe themelues i think tank-ut shumë të respektuar me bazë në Bruksel, Friends of Europe.

Merritt thotë se debati aktual “nënvizon argumentin që po bëhet gjithnjë e më shumë se zgjerimi i BE-së në Ballkanin Perëndimor duhet t’i anashkalojë kriteret e Kopenhagës dhe në vend të kësaj të ofrojë anëtarësim me të drejta dhe përgjegjësi të kufizuara, të cilat mund të rriten me kalimin e kohës, sapo shteti i ri të ketë dëshmuar respektin e tij për vlerat e BE-së”.

Askush nga Misioni i Shqipërisë pranë BE-së apo nga qeveria nuk i ishte përgjigjur këtij portali në kohën e publikimit.

Top Channel