NATO po redukton takimet e nivelit të lartë dhe nuk do ta mbajë samitin e udhëheqësve në Shqipëri vitin e ardhshëm, siç ishte planifikuar, mes tensioneve brenda aleancës për shpenzimet e mbrojtjes, Iranin dhe luftën në Ukrainë.
Kryeministri shqiptar Edi Rama tha të enjten se “ende nuk ka një qëndrim të përbashkët se kur do të mbahet samiti. Me siguri nuk do të mbahet në vitin 2027”. Ai shtoi se “në vitin 2028, nëse do të ketë një samit, ai do të mbahet në Tiranë”, në kryeqytetin e Shqipërisë.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, e minimizoi rëndësinë e çështjes. “Jemi fleksibël për samitet e NATO-s”, tha ai në një intervistë për Associated Press. “I mbajmë samitet kur kemi nevojë për to”, shtoi Rutte, duke thënë se samiti i radhës do të mbahet “kur të lindë nevoja”.
Deri rreth një dekadë më parë, NATO i mbante samitet çdo dy vjet.
Po pakësohen edhe takimet ministrore
Reduktimi prek edhe takimet ministrore, përveç atyre ku marrin pjesë presidenti amerikan Donald Trump dhe homologët e tij. Ministrat e Mbrojtjes të vendeve të NATO-s zakonisht takohen në tetor, por muajin e kaluar nuk pati asnjë takim dhe asnjë nuk është planifikuar për tetorin e vitit 2027. Ministrat e Jashtëm kanë vetëm një takim të planifikuar për vitin e ardhshëm, nga dy që mbaheshin zakonisht, në kuadër të asaj që NATO e quan “paketë riorganizimi”.
Që kur morën detyrën, sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, dhe sekretari i Shtetit, Marco Rubio, kanë munguar secili në nga një takim të NATO-s ose janë larguar para përfundimit të bisedimeve. Hegseth i ka shfrytëzuar takimet e ministrave të Mbrojtjes herë për të kritikuar ashpër aleatët europianë dhe Kanadanë, herë për t’i bindur të ndërmarrin veprime.
Pikëpyetjet për shpenzimet e Shqipërisë për mbrojtjen
Rasti i samitit të planifikuar në Shqipëri nxjerr në pah sfidat me të cilat përballet aleanca. Shqipëria u caktua në vitin 2025 si vendi pritës i samitit të vitit 2027, por emri i saj u hoq nga deklarata e samitit të korrikut.
Disa aleatë mendojnë se Shqipëria nuk shpenzon mjaftueshëm për mbrojtjen dhe ngurruan ta shpërblenin duke i besuar organizimin e aktivitetit më të rëndësishëm të NATO-s. Qeveria në Tiranë parashikohet të shpenzojë këtë vit për mbrojtjen 2,15% të prodhimit të brendshëm bruto (PBB).
Objektivi i NATO-s është që, deri në vitin 2035, të 32 aleatët të shpenzojnë 3,5% të PBB-së për nevojat bazë të mbrojtjes dhe 1,5% për infrastrukturën që lidhet me mbrojtjen. Mes 32 vendeve anëtare, Spanja, Belgjika dhe Sllovenia janë shumë më prapa se Shqipëria në këtë drejtim.
Samitet kërkojnë shumë burime dhe kanë kosto politike
Vetë organizimi i një samiti ka kosto të mëdha financiare dhe politike. Holandës iu desh një vit përgatitje dhe një investim prej rreth 100 milionë dollarësh për samitin e vitit 2025 në Hagë. Zyrtarët thanë se NATO-s do t’i duhej të merrte një vendim për Shqipërinë deri në tetor, në mënyrë që vendi të kishte kohë të mjaftueshme për ta organizuar samitin vitin e ardhshëm.
Presidenti turk Recep Tayyip Erdogan, i cili priti samitin e këtij viti në kompleksin e tij të gjerë presidencial në Ankara, rikonstruktoi një aeroport ushtarak për mbërritjen e udhëheqësve dhe mobilizoi dhjetëra mijëra pjesëtarë të forcave të sigurisë, duke bllokuar praktikisht disa zona të kryeqytetit. Punonjësve të sektorit publik që nuk kryenin shërbime thelbësore iu dha një javë pushim.
“Gjithmonë duhen masa të shumta sigurie”, tha Rutte për AP. “Organizimi i një takimi me 32 aleatë dhe me vendet partnere, përfshirë partnerët tanë në Indo-Paqësor, si Japonia, Koreja e Jugut, Australia dhe Zelanda e Re, ka kosto të lartë.”
I pyetur nëse gjithë kjo ia vlente, Rutte u përgjigj “Po, ia vlen.”
Sfida për t’i mbajtur udhëheqësit të përqendruar te agjenda
Samiti në Turqi u kthye edhe në një spektakël politik. Ai rrezikoi të dilte nga binarët që përpara se Trump dhe homologët e tij të uleshin në tryezën e bisedimeve. Trump riktheu idenë e marrjes nën kontroll të Groenlandës, territor autonom i Danimarkës, një vend anëtar i NATO-s, duke goditur vetë parimin mbi të cilin u themelua organizata në vitin 1949, mbrojtjen e ndërsjellë.
Ai kërkoi gjithashtu “besnikëri”, duke akuzuar NATO-n se nuk e kishte mbështetur luftën e tij kundër Iranit. Samitet zakonisht janë një rast solemn ku vendet anëtare shfaqin vendosmëri dhe unitet për të frenuar çdo kundërshtar që mund të tundohet ta vërë në provë NATO-n. Aleatët europianë dyshojnë se Rusia synon pikërisht këtë. Në Ankara, Rutte udhëhoqi një prezantim me bujë të industrisë së mbrojtjes, në përpjekje për ta bindur presidentin amerikan se aleatët po shpenzojnë shuma të konsiderueshme.
Ekspertët thonë se një samit mund të mos jetë i nevojshëm
Krahas kostos financiare dhe përpjekjeve për të ruajtur mbështetjen e Trumpit, ekspertët thonë se për momentin mund të jetë arritur mjaftueshëm. Janë përcaktuar objektiva të rinj për shpenzimet dhe kapacitetet ushtarake, ndërsa në Ankara u diskutua planifikimi i forcave.
“Ka një argument të fortë se, nëse nuk ka çështje që e përligjin mbledhjen e 32 udhëheqësve, atëherë ndoshta takimi mund të mos mbahet”, tha David Cattler, studiues i lartë në Qendrën për Analizën e Politikave Europiane.
“Mund të kalojnë dy, ndoshta edhe tre vjet”, tha Cattler, ish-zyrtar i lartë i inteligjencës së NATO-s.
Në rast urgjence, aleanca ka edhe mundësi të tjera. NATO e mbajti për herë të parë një samit virtual në shkurt të vitit 2022, pasi Rusia nisi pushtimin në shkallë të gjerë të Ukrainës.
Top Channel