Restauruesit artizanë që ndihmuan nazistët, si dokumentet historike u kthyen në armë për të gjurmuar dhe vrarë hebrenjtë

18/02/2026 17:29

Një studim i ri zbulon se një numër i madh restauruesish dhe libra-shkrues u rekrutuan nga nazistët dhe “kontribuuan drejtpërdrejt në gjenocid” gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Historiania britanike Dr. Morwenna Blewett ka zbuluar një program mbarë evropian në vitet 1930 dhe 1940, ku artizanët riparonin dhe pastronin regjistrat historikë të kishave dhe të dhënat civile, duke i bërë ato të lexueshme për nazistët. Kjo u lejonte forcave naziste të identifikonin personat me prejardhje hebraike.

Dr. Blewett, studiuese e historisë së konservimit dhe anëtare e asociuar e Kolegjit Worcester, Universiteti i Oksfordit, gjeti letra dhe dokumente që tregojnë rolin e restauruesve në rivendosjen e regjistrave të lindjeve, pagëzimeve, martesave dhe konvertimeve për të përcaktuar “pastërtinë racore” të popullsisë. Ajo theksoi se restauruesit “po krijonin një regjistër të akumuluar se kush mund të vritej potencialisht, një lloj liste vrasjesh”.

Dokumentet tregojnë se deri në vitin 1940, mjeshtri i librave Franz Krause nga qyteti Neisse, tani në jugperëndim të Polonisë, ishte midis atyre që u rekrutuan. Zyrtarët nazistë e konsideronin koleksionin e librave të kishës si një burim thelbësor për historinë e popullsisë dhe gjenealogjinë gjermane.

Dorëshkrimet, disa shekuj të vjetra, ishin të palexueshme për shkak të dëmtimit, mykut dhe pisllëkut. Restauruesit përdornin “procese shkatërruese” për t’i bërë ato të lexueshme, si ngopja e faqeve me glicerinë, edhe pse kjo rrezikonte grisjen e letrës. Materiale laminimi të përdorura për të ruajtur faqet e brishta gjithashtu shërbenin për të nxjerrë shënimet, pa respektuar praktikën e ruajtjes historike.

Blewett tha se restauruesit “përmes punës së tyre komplotuan me regjimin nazist për të ndihmuar dhe nxitur akte kriminale”, ndërsa shpërblimet për punën e tyre ishin të majme, por reputacioni i tyre mbeti kryesisht i paprekur.

Michael Daley, drejtori i ArtWatch UK, tha se hulumtimi zbuloi një “abuzim tronditës të aftësive”, duke theksuar se kontrolli mbi pamjen e objekteve historike mund të përdoret si për mirë ashtu edhe për keq.

Ky studim, i përmbledhur në librin e Blewett “Art Restoration Under the Nazist Regime”, tregon për herë të parë se si profesionistë të konservimit të artit dhe librave u përfshinë drejtpërdrejt në mekanizmat e gjenocidit nazist, duke shfrytëzuar aftësitë e tyre teknike për të mbështetur regjimin në identifikimin dhe përndjekjen e hebrenjve.

Top Channel

DIGITALB DIGITALB