Theo Byl, gjyqtar në Gjykatën e Apelit në Antwerp, i cili trajton çështje të nivelit të lartë të korrupsionit dhe krimit të organizuar, vlerëson se ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale janë në përputhje me standardet europiane.
Sipas tij, ndryshimet mbështeten në parimin që mjetet hetimore duhet të jenë proporcionale, t’i nënshtrohen mbikëqyrjes gjyqësore dhe të shoqërohen me mjete juridike të disponueshme.
Byl thekson se kjo qasje është plotësisht në përputhje me Konventën Europiane për të Drejtat e Njeriut.
Një element që ai e veçon si pozitiv lidhet drejtpërdrejt me hetimin e korrupsionit dhe krimit të organizuar të nivelit të lartë.
“Shumë ndryshime dhe shumë ide që do ta bënin më të vështirë hetimin në çështjet e korrupsionit dhe në çështjet e krimit të organizuar të nivelit të lartë u lanë mënjanë”, thekson Byl, duke shtuar se ruajtja e hetimeve efikase mbetet një nga përparësitë e legjislacionit.
Ai nënvizon gjithashtu se parimi udhëheqës i ndryshimeve është në përputhje me nenin 8 të Konventës Europiane për të Drejtat e Njeriut, sipas të cilit niveli i kontrollit gjyqësor duhet të ndjekë nivelin e ndërhyrjes në jetën private.
Në përfundim, Byl e cilëson ligjin “një instrument shumë të mirë” dhe vlerëson se ai e sjell legjislacionin shqiptar në përputhje me standardet europiane.
Deklarata e plotë:
Më vjen keq që nuk mund të jem atje në Tiranë për shkak të angazhimeve profesionale, por jam shumë mirënjohës që kam mundësinë të kontribuoj në këtë tryezë të rrumbullakët nga distanca.
Unë, si një nga prezantuesit e fundit, do të doja të ndaja me ju shumë shkurtimisht disa mendime si një praktikues me mjaft përvojë në zbatimin e legjislacionit.
Jam gjyqtar në Gjykatën e Apelit në Antëerp, duke trajtuar çështje të nivelit të lartë të korrupsionit dhe krimit të organizuar, dhe duke punuar së bashku mjaft shpesh dhe intensivisht me kolegë shqiptarë në çështje konkrete.
Pra, pasi e thashë këtë, nisur nga kjo përvojë do të doja të ndaja me ju disa ide rreth ndryshimeve, për të cilat, së bashku me kolegët e mi, një gjyqtar portugez dhe një prokuror italian, kemi dhënë mendimin tonë.
Si praktikues, ne i shohim këto ndryshime mjaft intensive, të gjera dhe të shumta si një zgjedhje koherente të autoriteteve evropiane, ku mjetet hetimore duhet të jenë proporcionale, objekt i mbikëqyrjes gjyqësore dhe mjetet juridike duhet të jenë të disponueshme kur ato merren.
Mendoj se kjo është plotësisht në përputhje me atë që thotë Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut, dhe kjo është ajo që ne mbështesim dhe kemi mbështetur përmes punës që bëmë së bashku me ekspertët e tjerë dhe kolegët nga Shqipëria.
Ajo që është shumë e dukshme dhe nuk mund të nënvlerësohet është se, në terma konkretë, mendoj se reforma prek pothuajse çdo fazë të procesit penal, dhe kjo do të thotë se ky është një ushtrim mjaft intensiv, mjaft i rëndësishëm, që do të ketë ndikim, dhe një ndikim shumë konkret, në punën e praktikuesve në vendin tuaj.
Marrja në pyetje e të dyshuarve tani do të duhet të regjistrohet me video, mbledhja e provave do t’i nënshtrohet autorizimit gjyqësor, paraburgimi dhe alternativat e tij janë një nga temat kryesore të ndryshimeve dhe, siç është thënë tashmë nga kolegët, të drejta të reja për mbrojtjen do të bëhen pjesë e hetimit.
Shumë prej ndryshimeve nuk do të jenë shumë të lehta për praktikuesit; kjo do të jetë shumë sfiduese, dhe ne e morëm këtë parasysh kur po diskutonim këto ndryshime së bashku me kolegët dhe me autoritetet shqiptare.
Vetëm për të përmendur procesin, dhe si praktikues për mua ky është një element shumë pozitiv: gjatë diskutimit, shumë ndryshime dhe shumë ide që do ta bënin më të vështirë hetimin në çështjet e korrupsionit dhe në çështjet e krimit të organizuar të nivelit të lartë u lanë mënjanë.
Pra, ky nuk është një proces i një dite, ky nuk është një proces i një ideje; ky është një proces prej 8 muajsh ku është diskutuar shumë dhe gjithashtu ideja për të pasur hetime efikase dhe për të ruajtur efikasitetin e tyre mbetet e mundur si një nga përparësitë e këtij legjislacioni.
Mendoj se e gjithë kjo është pozitive, dhe kjo duhet thënë shumë qartë nga këndvështrimi i një praktikuesi, edhe pse në një vend tjetër; por nga këndvështrimi i një praktikuesi, mendoj se me këto ndryshime është bërë shumë përparim.
Mendoj se legjislacioni dhe procedura shqiptare po sillen në përputhje me standardet ndërkombëtare, por kjo nuk do të thotë se ne, si praktikues, nuk kemi edhe shqetësime. Dhe kam dy shqetësime që dua t’i ndaj me ju.
Shqetësimi i parë është se një ligj shumë i mirë, siç duket se është, duke pasur parasysh pikëpamjet e të gjithë ekspertëve, të konfirmuara nga ekspertët e Këshillit të Evropës, një ligj shumë i mirë nuk është domosdoshmërisht një ligj që funksionon.
Një reformë e kësaj shtrirjeje, mendoj se kërkon shumë nga gjyqtarët, prokurorët, hetuesit dhe avokatët, dhe do të ketë sukses vetëm nëse sistemi është gati ta mbajë atë. Në njerëz, në pajisje dhe në kohë për t’u përshtatur. Mendoj se, për ta bërë të suksesshëm këtë ligj shumë të mirë, edhe kjo duhet të merret parasysh.
Një rrezik i dytë që dua të ndaj me ju është, dhe shpesh nënvlerësohet, dhe po flas si praktikues, nuk po flas si profesor, se formalizmi ka rrezikun të minojë dhe ta bëjë shumë shpesh më pak efikase procedurën.
Duhet thënë ashtu siç është: formalizmi nuk është gjithmonë i mirë. Është një zgjidhje e mirë, është në përputhje me standardet, por mendoj se një sistem i drejtësisë penale ka nevojë për garanci, por gjithashtu ka nevojë të ruajë aftësinë për të ndjekur penalisht, ose të mos minojë ndjekjen penale të çështjeve të nivelit të lartë.
Këtë e shoh si rrezikun e dytë dhe ai duhet të monitorohet së bashku me praktikuesit në vendin tuaj. Pra, pika ime është shumë e thjeshtë: një garanci vlen vetëm aq sa sistemi është në gjendje ta zbatojë atë. Dhe kjo është diçka që ju, unë dhe kolegët e mi ekspertë, që bëmë rekomandimet në emër të Këshillit të Evropës, e kemi theksuar shumë dhe si një përparësi në vlerësimin tonë; duhet të merret parasysh.
Do të doja të përqendrohesha, dhe do të përpiqem të jem shumë i shkurtër, do të doja të përqendrohesha në katër pika. Duke pasur parasysh atë që thashë: ligj shumë i mirë, garanci shumë të mira, por duke pasur parasysh se ai duhet të mbështetet nga praktika gjyqësore dhe të monitorohet lidhur me rrezikun e formalizmit të tepërt.
Do të doja të thosha disa fjalë për mbledhjen e provave, sanksionimin e shkeljeve procedurale, paraburgimin dhe, lidhur dhe të ndërlidhur me mendimin tim për ndryshimet në tërësi, kapacitetin e sistemit si një i tërë. Mendoj se po e shoh çështjen e mbledhjes së provave dhe disa nga kolegët e mi kanë përmendur tashmë diçka.
Mendoj se parimi udhëheqës i ndryshimeve është shumë i qartë, drejtpërdrejt në përputhje me nenin 8 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut: niveli i kontrollit gjyqësor duhet të ndjekë nivelin e ndërhyrjes në jetën private.
Mendoj se në këtë pikë reforma dhe ndryshimet sjellin vërtet përparim, duke marrë realisht parasysh vendimin e Gjykatës Kushtetuese të Shqipërisë të vitit 2025, lidhur me sekuestrimin e telefonave, i cili në vetvete nuk jep të drejtën për të aksesuar përmbajtjen e tyre.
Mendoj se projektligji e shndërron atë parim në një kuadër të plotë, me autorizim paraprak gjyqësor, me një përjashtim të ngushtë për rastet urgjente, me një zinxhir të dokumentuar të ruajtjes së provës dhe me filtrim gjyqësor të të dhënave të marra. Mendoj se Shqipëria, me këtë ligj të ri, ka një regjim modern që është plotësisht në përputhje me Konventën e Budapestit.
Sipas mendimit tim, nuk ka asnjë diskutim për këtë. Lidhur me këtë, e vetmja vërejtje që dua të bëj dhe që dua ta ndaj me praktikuesit është se kjo nuk do të thotë që disa pika nuk mbeten ende të hapura. Kjo është sfida për hartuesin ligjor për të ardhmen, por krimi nuk ndalet në vitin 2026 te mjetet që ekzistojnë në vitin 2026.
Krimi përdor teknologjinë, krimet dhe kriminelët përdorin telefona celularë të enkriptuar, dhe për këtë temë specifike mendoj se mund të bëhet më shumë përparim dhe se nevojitet gjithashtu më shumë përparim. Por, pasi e thashë këtë, mendoj se keni një kuadër të plotë që është në përputhje me të gjitha konventat dhe standardet ndërkombëtare.
Duke kaluar te pika ime e dytë, dua të ngre përsëri diçka që, si praktikues, për mua është një shqetësim. Mendoj se sanksionet për shkeljet procedurale janë të rëndësishme dhe futja e tri niveleve të pavlefshmërisë që keni në ndryshimet e reja është, për mua, e shkëlqyer.
Është një sistem shumë i mirë; keni dallimin midis pavlefshmërisë absolute, të ndërmjetme dhe relative, një sistem i zgjedhur në mënyrë të shkëlqyer. Unë jam vërtet në favor të kësaj, por përsëri, unë gjithmonë e sfidoj pak sistemin juridik: ligji nuk ndalet sot, ai duhet të shkojë edhe drejt së ardhmes.
Në këtë pikë, jam vërtet në favor të zbatimit të këtij sistemi shumë të mirë në të gjithë Kodin tuaj të Procedurës Penale.
Ky është një ushtrim që, sipas mendimit tim, ende duhet të bëhet, por ju keni një sistem shumë të mirë për ta zbatuar tani në të gjitha dispozitat ligjore që keni në Kodin tuaj të Procedurës Penale. Mendoj se Gjykata Evropiane është mjaft e qartë për këtë. Ajo e vlerëson drejtësinë e procedimit në tërësi dhe rezervon përjashtimin absolut për shkeljet më të rënda. Mendoj se ky ekuilibër nuk është arritur plotësisht.
Kjo është një punë në vazhdim. Kjo nuk është kritikë, por është diçka që duhet parë. Pika ime e tretë, pra pika e dytë që doja të bëja, pika e tretë që doja të bëja, është për paraburgimin. Dhe historia është pak a shumë e njëjtë.
Mendoj se kuadri, ashtu siç paraqitet tani, është një kuadër që çdo gjyqtar në Bashkimin Evropian, në shtetet anëtare të Këshillit të Evropës, do të jetë i gatshëm ta zbatojë, do t’i besohet ta zbatojë dhe do të ndihet rehat për ta zbatuar.
Mendoj se kjo është plotësisht në përputhje me standardet ndërkombëtare, duke pasur parasysh këndvështrimin tim si praktikues, si gjyqtar në Gjykatën e Apelit në Antëerp, por gjithashtu duke qenë i vetëdijshëm për standardet ndërkombëtare.
Mendoj se ideja është që, nëse mund të merren në konsideratë masa më pak kufizuese, ato të merren parasysh. Është një parim i përgjithshëm për të cilin mendoj se kushdo që zbaton standardet ndërkombëtare do të pajtohet.
I vetmi shqetësim që kam, dhe ky është pak a shumë mesazhi im kryesor i ditës, është se ky është një pikënisje. Diçka duhet të vijojë. E thashë tashmë: sistemi juaj duhet të shoqërohet nga buxheti, duhet të shoqërohet nga mjetet, por gjithashtu duhet të shoqërohet edhe nga alternativat ndaj paraburgimit. Unë e zbatoj këtë në punën time të përditshme.
Unë vendos për paraburgimin pothuajse çdo ditë. Arsyeja pse nuk zgjedh paraburgimin është sepse nuk u besoj alternativave. Nëse keni një ligj shumë të mirë që promovon alternativat, si autoritete shqiptare duhet të garantoni që këto alternativa të ekzistojnë.
Që gjyqtarët t’u besojnë këtyre alternativave: nëse sistemi juaj i monitorimit elektronik nuk funksionon, gjyqtarët nuk do ta zgjedhin atë. Pra, edhe këtu mendoj se ka një shqetësim dhe njëfarë pune që duhet bërë, duke u nisur nga puna shumë e mirë që keni bërë tashmë. Në përfundim, kjo është pika ime e fundit dhe e kam bërë tashmë.
Mendoj se, përmes pikave të ndryshme, nuk bëhet fjalë vetëm për legjislacionin; bëhet fjalë edhe për ta bërë të mundur zbatimin e legjislacionit. Mendoj se kjo është, sipas mendimit tim si praktikues, pika më e rëndësishme. Nëse merrni parasysh atë që kjo reformë i shton punës së përditshme të gjyqtarëve, është mjaft mbresëlënëse. Mendoj se secila prej masave që keni zbatuar në ligj do të kërkojë kohë, do të kërkojë njerëz dhe do të kërkojë pajisje. Mendoj se duhet të garantoni që edhe kjo të sigurohet.
Pra, më lejoni të përfundoj. Mendoj se ky ligj është një instrument shumë i mirë. Është rezultat i një pune serioze gjatë shumë muajve.
Dhe mendoj se ai e afron shumë procedurën penale shqiptare dhe pothuajse mund të them se e sjell legjislacionin shqiptar në përputhje me standardet evropiane. Si çdo instrument, ai ka edhe rreziqet e veta. Përmenda disa prej tyre, jo për të kritikuar, por vetëm për të qenë konstruktiv dhe për të ndarë me ju shqetësimin tim.
Mendoj se kapaciteti i sistemit, rreziku i formalizmit dhe distanca midis asaj që premton ligji dhe asaj që do të japë praktika do të kërkojnë ndjekje të afërt dhe të vazhdueshme. Mendoj se koha e hartimit ka përfunduar.
Mendoj se tani po vjen koha e zbatimit. Mendoj se tani puna u takon praktikuesve shqiptarë, gjyqtarëve, prokurorëve, hetuesve dhe avokatëve. Dhe janë ata që do t’i japin dhe do të duhet t’i japin jetë ligjit, çështje pas çështjeje, ditë pas dite.
Mendoj se ata duhet të tregojnë se ky ligj i bukur, siç thonë disa njerëz, por ky ligj shumë i mirë, funksionon dhe çfarë nuk funksionon. Sepse kjo është gjithashtu detyra e ligjvënësit: të ndjekë atë që funksionon, por gjithashtu të ndjekë atë që nuk funksionon. Mendoj se ky është përfundimi im.
Mendoj se ligji mund ta ndryshojë sistemin e drejtësisë i vetëm. Mendoj se tani njerëzit duhet ta zbatojnë atë dhe u uroj kolegëve të mi në Shqipëri, të cilët i respektoj shumë, shumë sukses në këtë detyrë shumë, shumë sfiduese.
Top Channel
