Analiza/ Dritat dhe mjegulla e Namazgjasë: e shenjta, iftaret dhe kupa gjysmë plot

Mbrëmë, ndërsa dritat e Xhamia e Madhe e Namazgjasë qëndronin të qeta mbi kupolë dhe minaret ngriheshin si simbole drite në qiellin e errët, një tjetër realitet zhvillohej vetëm pak metra larg saj. Një turmë politike, tension, tym dhe shpërthime ndërprenë jo një ritual, por një akt adhurimi. Fotografia e mbrëmjes e regjistron këtë kontrast me një forcë të heshtur: sakralja dhe politika; qetësia e faljes dhe paniku i turmës; drita e arkitekturës dhe mjegulla e gazit lotsjellës.

Institucionet reaguan. Por reagimi, pavarësisht se i kuptueshëm në ngjyrimin politik, nuk ishte i përqendruar tek siguria reale e hapësirës fetare. Ishte një mesazh politik: një demonstrim fuqie dhe një tregues i diferencave mes krahëve politikë. Ndërkohë që protesta ishte e paralajmëruar me itinerarin e saj, gardhi policor nuk ishte vendosur pranë Xhamisë, por vetëm pranë Parlamentit – një kontrast i qartë midis hapësirës politike të mbrojtur dhe hapësirës së shenjtë të lënë në dorë të fatit.

Megjithatë, përgjegjësia nuk është njëkahëshe. Ishte e ditur se në atë orar dhe në atë hapësirë, Xhamia do të ishte e mbushur me besimtarë në adhurim. Kjo ngre një pyetje të arsyeshme: a u vlerësua mjaftueshëm rreziku i një incidenti të mundshëm? A u mor në konsideratë fakti që një përqendrim i tillë njerëzish në një hapësirë të shenjtë kërkon kujdes të shtuar në planifikimin e itinerarit dhe dinamikës së protestës?
Liria e protestës është e drejtë legjitime. Por ajo mbart edhe përgjegjësi. Kur një tubim politik zhvillohet pranë një hapësire fetare në kohë adhurimi masiv, organizatorët kanë detyrimin moral të parashikojnë jo vetëm mesazhin politik, por edhe ndikimin e mundshëm mbi sigurinë dhe qetësinë e besimtarëve. Injorimi i mundësisë së një incidenti – edhe nëse i pavullnetshëm – nuk e zbeh pasojën e tij.

Ky kontrast nuk është vetëm operacional. Ai reflekton, edhe pa dashje, një hierarki konceptuale në mënyrën se si renditen prioritetet institucionale. Kur hapësira politike trajtohet si qendrore në arkitekturën e sigurisë dhe hapësira e besimit si dytësore, krijohet perceptimi i një filozofie publike ku sakralja nuk gëzon të njëjtin standard mbrojtjeje. Shqipëria mbart një histori të ndjeshme në raportin mes shtetit dhe fesë. Për dekada, besimi u vendos në periferi të jetës publike dhe u trajtua si kundërshtim ideologjik ndaj rendit shtetëror. Sot realiteti është tjetër. Por memoria kolektive formëson mënyrën si interpretohen situatat. Për këtë arsye, çdo perceptim – edhe i pavullnetshëm – se hapësira fetare mbetet më pak e mbrojtur se ajo politike, zgjon jehona simbolike më të shpejta se sa mendohet.

Në një shtet demokratik, marrëdhënia mes institucioneve dhe besimit ndërtohet mbi barazinë e standardit të mbrojtjes. Hapësirat e adhurimit nuk kërkojnë privilegj; kërkojnë koherencë. Ndërkohë, po të njëjtën mbrëmje, iftari i shtruar nga Komuniteti Mysliman Shqiptar ishte i mbushur me politikanë të lartë, shumë më tepër se agjërues të thjeshtë, duke e bërë paradoksin të dukshëm: politika ishte prezente dhe aktive, ndërsa hapësirat e shenjta dhe besimtarët mbetën të pambrojtur.
Çfarë nuk kuptohet dhe shqetëson më shumë është perceptimi i mungesës së mbrojtjes para reagimit publik: hapësirat e shenjta mbetën të pambrojtura, dhe besimtarët u përballën me tensionin dhe rrezikun pa mbrojtje reale. Kjo nuk është pavarësi. Është një formë paanësie formale që, në praktikë, krijon boshllëk mbrojtjeje.

Në këtë kuadër, unë mbetem te tavolina e iftarit – aty ku përvoja ime personale dhe profesionale, si grua dhe si aktiviste në hapësirën publike, më lejon të vlerësoj nuancat e ngjarjes. Tavolina e iftarit dhe kupa gjysmë plot mbeten metaforë të qetësisë, të bashkëjetesës dhe të përgjegjësisë kolektive, duke treguar se, edhe kur vonesat dhe tensionet politikë ekzistojnë, mund të ketë reflektim të matur dhe veprime të sakta. Por, ndonjëherë, historia dhe realiteti i ngjarjeve na përmbysin kupën – ajo që simbolikisht ishte gjysmë plot, mund të shfaqet e përmbysur sapo cohemi nga iftari, duke na kujtuar se përparimi dhe mbrojtja e hapësirave të shenjta kërkojnë vëmendje të vazhdueshme dhe përgjegjësi reale.

Për mua, kjo nuk është vetëm analizë. Është përvojë. Si grua. Si besimtare. Si profesioniste.
Dhe si një besimtare që ka kandiduar në hapësirën publike, duke përfaqësuar publikisht një grupim të papërfaqësuar politikisht – shpesh të delegjitimuar në të drejtën për të frymëzuar. E di çfarë do të thotë të jesh e dukshme dhe njëkohësisht e pambrojtur.
Të përfaqësosh, por të mos njihesh. Të ekzistosh publikisht, por të ndjesh se legjitimiteti yt vihet vazhdimisht në diskutim.
Prandaj kjo çështje nuk është për mua politike. Është njerëzore. Është qytetare. Kjo nuk kërkon dramatizim. Kërkon standard.

Kërkon koordinim paraprak kur protestat janë të paralajmëruara. Kërkon protokoll sigurie për hapësirat fetare gjatë aktiviteteve politike.
Kërkon që paanësia të mos jetë heshtje, por qëndrim i drejtë dhe i barabartë. Ky kontrast ngre pyetje të qarta dhe të domosdoshme: si mund të ruhet harmonizimi mes lirisë së protestës dhe respektit ndaj besimit, kur reagimi institucional perceptohet si instrument politik, dhe perceptimet e mëparshme të mungesës së mbrojtjes rrezikojnë besimin dhe qetësinë e hapësirës së shenjtë?
Përgjigjja nuk mund të jetë thjesht një deklaratë mediatike; kërkohet reflektim i thellë, koordinim dhe përkujdesje reale – për të mbrojtur jo vetëm sigurinë fizike, por edhe dinjitetin moral dhe historinë kolektive të besimit.

Minaret mbetën të ndriçuara, dhe kjo është metafora më e bukur: pavarësisht mjegullës, drita nuk fiket lehtë. Por ajo dritë nuk është vetëm arkitekturë; është simbol i vetëdijes kolektive, i respektit dhe i përgjegjësisë që duhet të mbajmë si qytetarë dhe institucione.
Është edhe guximi për të qenë të pranishëm – edhe kur kjo prani sfidohet me detyrën që të sigurojmë se harmonizimi midis lirisë, besimit dhe sigurisë, të mos mbetet vetëm një ideal i bukur, por një realitet që ndjehet dhe ruhet për çdo individ, për çdo hapësirë dhe për çdo natë Ramazani.

Top Channel